اقتصاد روز

پرسش هاي چهارگزينه اي اقتصاد خرد

2011-12-20T22:36:00.001+03:30

كتاب پرسشهاي چهارگزينه اي اقتصاد خرد، مخصوص داوطلبان رشته علوم اقتصادي از انتشارات سپاهان منتشر شد.
در اين كتاب واقعا سعي كردم به ساده ترين بيان، روشهاي اصولي را در تشخيص پاسخهاي صحيح به خواننده ارائه كنم.
اميدوارم خواندن اين كتاب كه چاپ و نشر آن يك سال و نيم به طول انجاميده، مورد توجه دانشجويان قرار بگيرد.
به اطلاع علاقمندان مي رسانم لينك خريد كتاب را در زير براي شما مي گذارم.

لينك خريد كتاب

توجه: تعداد محدودي از كتاب با قيمت 8000 تومان (قيمت روي جلد: 11100 تومان) در اختيار علاقمندان قرار مي گيرد. براي تهيه آن با پست الكترونيك زير تماس برقرار كنيد:
maryam_eco2003@yahoo.com

چگونه در اوقات فراغت خود يك مدل اقتصادي بسازيم؟

2010-11-23T00:26:00.007+03:30

چگونه در اوقات فراغت خود يك مدل اقتصادي بسازيد
هال واريان
(نسخه 2009)

برگردان: مريم سليماني موحد

اكثر كارهاي من در حوزه‌ي اقتصاد شامل ساختن مدل‌هاي نظري است. در طي سال‌ها، برخي روش‌ها براي انجام اين كار به‌وجود آوردم كه ممكن است براي كساني‌كه در آرزوي انجام چنين كاري هستند، ارزشمند و مفيد باشد. در واقعيت اين فرايند بسيار تصادفي‌تر و غيرمنتظره‌تر از توضيح ارائه شده است، زيرا مدل تحقيقي كه توضيح داده شده است، بيشتر شبيه مدل‌هاي اقتصادي كه طراحي كردم، حالت ايده‌آلي از واقعيت است. ولي احتمالاً تماس كافي با واقعيت لازم است تا اين تعريف را مفيد كند و اميدوارم اين مورد براي مدل‌هاي اقتصادي خودم هم صحيح باشد.
1- گرفتن ايده
اولين مرحله، گرفتن ايده است كه در كل كار سختي نيست. تنها رمز و راز اين مرحله، گرفتن يك ايده‌ي خوب است. راه انجام اين كار هم روبرو شدن با ايده‌هاي بسيار بسيار زياد و جدا كردن ايده‌هايي كه خوب نيستند، از ميان آن‌ها مي‌باشد.
ولي مسأله اين است كه ايده‌ها را از كجا بگيريم. اكثر دانشجويان كارشناسي ارشد متقاعد شده‌اند كه راه گرفتن ايده، خواندن مقالات مجلات است. البته اين درست است كه شما مي‌توانيد از مقالات مجلات خيلي چيزها مثل تكنيك، دانش و خيلي چيزهاي درست ديگر را ياد بگيريد، اما آن‌وقت شما بيشترين زمان را تنها براي گرفتن ايده‌ي ديگران خواهيد گذراند. درست است، آن‌ها ممكن است سرنخ‌ها و اطلاعات استفاده نشده‌ي بسياري داشته باشند كه بتوانيد از آن‌ها استفاده كنيد، اما دليلي كه نويسنده از اين موارد استفاده نكرده و به آن‌ها نپرداخته، ممكن است اين باشد كه مدتي درباره‌ي آن‌ها انديشيده ولي نتوانسته است كشف كند كه با آن‌ها چه كند، يا به اين نتيجه رسيده است كه آن‌ها بسيار خسته‌كننده و ملال آور هستند (اين يعني كه شما هم مثل او خودتان را در همان وضعيت خواهيد ديد).
پيشنهاد من تا اندازه‌اي متفاوت است: من فكر مي‌كنم كه شما بايد ايده‌ي خودتان را بيرون از مقالات علمي، مثلاً در روزنامه‌ها، مجلات، گفتگوهاي روزمره، برنامه‌هاي راديو و تلويزيون بيابيد. هنگامي‌كه روزنامه‌اي را مطالعه مي‌كنيد، به دنبال مقالاتي پيرامون اقتصاد بگرديد... و سپس به مطالب غير اقتصادي نگاه كنيد، چرا كه اغلب اوقات آن‌ها هم مي‌توانند اقتصادي باشند. مجلات معمولاً از روزنامه‌ها بهترند، چون با عمق بيشتري به موضوعات مي‌پردازند. از سوي ديگر يك تحليل سطحي مي‌تواند برانگيزاننده‌تر و مهيج‌تر باشد: هيچ‌چيزي مثل يك استدلال غلط نمي‌تواند انگيزه‌ي تحقيق باشد.
مكالمات و گفتگوها، به خصوص با افرادي كه در كسب و كار تجاري هستند، اغلب بسيار مفيد است. تجارت، اغلب به شيوه‌هاي مختلفي اداره مي‌شود، و اكثر آن‌ها هرگز مقيد به تحليل اقتصادي سفت و سخت نيستند. البته بايد مراقب باشيد كه به هرچيز كه مي‌شنويد اطمينان نكنيد، اهالي كسب و كار معمولاً مجموعه‌اي از قواعد را براي بهتر كردن كسب و كار تجاري خويش مي‌شناسند، اما اغلب نمي‌دانند اين قوانين از كجا آمده است يا چرا اين قواعد كار مي‌كند، چراكه اين دقيقاً همان چيزي است كه اقتصاددانان مايلند به آن پي ببرند.
در بسياري از موارد ايده‌هاي شما مي‌تواند برگرفته از زندگي و تجربيات شخصي‌تان باشد. يكي از بخش‌هاي مورد علاقه شخصي من مقاله‌اي است كه درمورد «يك مدل فروش» نوشته‌ام. آن موقع تصميم داشتم تلويزيون جديدي خريداري كنم، بنابراين براي پي بردن به حدود هزينه‌ي آن در روزنامه به دنبال آگهي‌ها بودم. دريافتم كه قيمت‌ها به طور هفتگي تنها اندكي نوسان مي‌كنند. برايم اتفاق افتاده بود كه اينگونه با اقتصاد درگير شوم كه چرا قيمت‌ها گاهي اوقات پايين نمي‌آيند (مثلاً در طول دوره فروش) اما چرا هميشه بالا هستند. چه كسي آن‌قدر نادان است كه وقتي قيمت بالاست، خريد كند؛ درحالي‌كه مي‌داند كالاي مورد نظرش در برخي‌ هفته‌ها حراج مي‌شود؟ ولي چنين افرادي هستند، وگرنه براي فروشگاه‌ها هرگز قيمت بالا را سودآور نمي‌دانستند. با چنين پيش‌زمينه‌اي، قادرم يك مدل فروش را بسازم. در مدل من دو نوع مشتري وجود دارند: مشتريان آگاه كه آگهي‌ها را مي‌خوانند و مشتريان ناآگاه كه آگهي نمي‌خوانند. فروشگاه‌ها به دليل تبعيض قيمت ميان اين دو نوع مشتري حراج دارند.
زماني‌كه من مدل را ايجاد مي‌كنم، دستيار پژوهشي‌ام به دنبال قيمت‌هاي تلويزيون رنگي در اخبار مهم دو ساله‌ي آن آربور مي‌گردد. اندازه‌ي ذوق من در ايجاد الگوي قيمت‌گذاري شبيه آن اشتياقي بود كه براي چيزي داشتم كه مدلم پيش‌بيني مي‌كرد. و، البته، به دنبال از پيش بردن يك معامله‌ي بسيار خوب بودم، بر روي تلويزيوني كه سرانجام مي‌خريدم.
2- آيا ايده‌ي شما ارزشي را دنبال مي‌كند؟
حال فرض كنيم (كلمه مورد علاقه‌ي اقتصاددانان) كه شما يك ايده داريد. چگونه مي‌فهميد كه اين ايده خوب است؟ اولين آزمون اين است كه سعي كنيد ايده‌تان را به طريقي بيان كنيد كه يك غير اقتصاددان بتواند بفهمد. اگر نتوانستيد اين كار را بكنيد، احتمالاً ايده‌ي خيلي خوبي نيست. اگر بتوانيد آن را به شيوه‌اي بيان كنيد كه يك غيراقتصاددان بتواند درك كند، باز هم ممكن هست كه ايده‌ي ناچيزي باشد، ولي اقلاً مي‌توان به آن اميدوار بود.
قبل از آن‌كه بكوشيد تصميم بگيريد كه ايده‌تان درست است يا خير، بايد از خود بپرسيد آيا اين ايده جذاب است؟ اگر جالب و جذاب نبود، هيچ‌كس علاقمند نيست بداند كه آيا درست است، يا خير. پس ايده را براي برخي افراد مطرح كنيد و ببينيد آيا آن‌ها فكر مي‌كنند ارزشمند است يا خير. اگر اين ايده درست باشد، از آن به دنبال چه چيزي هستيد؟ آيا اين ايده مفاهيم بسياري دارد يا تنها يك بن‌بست است؟ هميشه به خاطر داشته باشيد كه كار كردن بر روي اين ايده‌ي خاص داراي هزينه فرصت است، شما مي‌توانستيد وقتتان را بر ايده‌ي ديگري بگذاريد. مطمئن شويد كه منافع انتظاري، هزينه‌ي فرصت را پوشش مي‌دهد. يكي از اهداف اوليه‌ي تئوري اقتصادي، جمع‌آوري دانش است. بزرگ‌ترين تعريف اين است كه «آه، همان‌طور است كه اين تئوري مي‌گويد!». اين آن چيزي اسن كه شما به دنبال آن هستيد؛ «كار تك بعدي خوب» را فراموش كنيد و سعي كنيد جادوگر "آه"‌ها شويد.
3- خيلي زود به دنبال ادبيات موضوع نرويد.
اولين كاري كه اكثر دانشجويان كارشناسي ارشد انجام مي‌دهند، اين است كه به ادبيات موضوع هجوم مي‌آورند كه ببينند آيا كس ديگري در حال حاضر چنين ايده‌اي دارد يا خير. به هرحال نظر من اين است كه قبل از نگاه كردن به ادبيات موضوع اندكي صبر كنيد. البته بالاخره كه شما به ادبيات موضوع مروري خواهيد داشت، ولي من فكر مي‌كنم اگر شما قبل از جستجوي اصولي در ادبيات موضوع، بر روي ايده‌تان چند هفته‌اي بيشتر كار كنيد، بهتر عمل خواهيد كرد. دلايل بسياري براي تأخير وجود دارد.
اول اين‌كه شما نياز به تمرين براي گسترش يك مدل داريد. حتي اگر شما بازتوليد چيزي را كه اكنون در ادبيات موضوع وجود دارد، عيناً به پايان برسانيد، با اين كار چيزهاي بسيار زيادي ياد خواهيد گرفت، و مي‌توانيد احساس بسيار خوبي نسبت به خودتان داشته باشيد كه ايده‌اي قابل چاپ را ايجاد كرده‌ايد! (حتي اگر خودتان آن را چاپ نكرده باشيد...)
دوم اين‌كه، ممكن است با رويكردي متفاوت از آن‌چه در ادبيات موضوع است، بالا بياييد. اگر به آن‌چه ديگران انجام دادند نگاه كنيد، انديشه‌هاي شما بيشتر با ديدگاه‌هاي آن‌ها شكل مي‌گيرد. احتمالاً ايده‌ي شما بيشتر اصيل خواهد بود اگر درست در آن غوطه‌ور شويد و تلاش كنيد بينش خودتان را توسعه دهيد.
سوم، ايده‌هاي شما براي رشد نياز به زمان دارند، همين‌طور هرچه سريع‌تر مي‌خواهيد شروع به مدل‌سازي كنيد. وقتي مي‌خوانيد ديگران چه كرده‌اند، ايده‌هاي آن‌ها مي‌تواند در تقابل با ايده‌هاي شما قرار گيرد و به طور اميدواركننده‌اي چيز جديد و جالبي توليد كند.
4- ساختن مدل
اكنون از قسمت ادبيات موضوع مي‌گذريم و سعي مي‌كنيم به مدل‌سازي بپردازيم. خوشبختانه، تمام مدل‌هاي اقتصادي تقريباً شبيه هم هستند. در تمام آن‌ها تعدادي بنگاه اقتصادي وجود دارند كه براي رسيدن به اهداف خود دست به انتخاب مي‌زنند. اين انتخاب‌ها بايد قيود متعددي را برآورده كنند، بنابراين چيزهايي تعديل مي‌شود تا تمام اين انتخاب‌ها را سازگار كند. اين ساختار اوليه، طرح حمله را پيشنهاد مي‌كند: چه كساني انتخاب مي‌كنند؟ با چه قيودي روبه رو هستند؟ آن‌ها چگونه در تقابل با يكديگر عمل مي‌كنند؟ اگر انتخاب‌ها دوبه‌دو سازگار نباشند، چه چيزي تعديل شود؟
پرسيدن سؤال‌هاي اين‌چنيني كمك مي‌كند تا قسمت‌هاي مدل را بشناسيد. زماني‌كه شما ايده‌ي نسبتاً خوبي از اين قسمت‌ها داشتيد، مي‌توانيد به مرحله‌ي بعد برويد. اكثر دانشجويان فكر مي‌كنند كه مرحله‌ي بعد اثبات يك قضيه يا اجراي يك برآورد است. نه! مرحله‌ي بعد كار كردن بر روي يك مثال است. ساده‌ترين مثال، در يك دوره، با دو كالا، دو فرد، تابع مطلوبيت خطي را درنظر بگيريد، تا جايي كه به مثالي آنچنان ساده برسيد كه ببينيد چه چيزي اتفاق مي‌افتد.
همين‌كه يك مثال را ديديد، روي بعدي كار كنيد، و سپس روي يك مثال ديگر. ببينيد چه چيزي در مثال‌هاي شما معمول است. آيا چيز جالبي اتفاق مي‌افتد؟ وقتي مثال‌ها به شما اشاره‌اي مختصر از روي داد را بدهد، آن‌گاه شما مي‌توانيد يك مدل را روي كاغذ بياوريد. اين‌جا يك نصيحت نقادانه وجود دارد: "ساده گرفتن اين كار، احمقانه است". ساده‌ترين مدل ممكن را كه مي‌توانيد به آن فكر كنيد، بر روي كاغذ بياوريد و ببينيد آيا همان رفتار جالب را دارد. اگر داشت، سپس آن را هم ساده‌تر كنيد.
چندين سال پيش سميناري درمورد برخي تحقيقاتم داشتم. از يك مثال بسيار ساده شروع كردم. يكي از اساتيد حرفم را قطع كرد و گفت كه او چندين سال قبل بر روي چيزي شبيه اين كار كرده بود، ولي مدلش «بسيار بسيار پيچيده» بوده است. پاسخ دادم "مدل من هم در آغاز پيچيده بود، ولي آن‌قدر رويش كار كردم تا ساده شد!"
اين همان كاري است كه شما بايد انجام دهيد: آن‌قدر مداومت كنيد تا ساده شود. تمام نكته‌ي مدل اين است كه نمايش ساده شده‌اي از واقعيت باشد. يك بار انيشتين گفت «هر چيزي بايد تا جايي كه ممكن است ساده باشد... ولي نه ساده‌تر.» يك مدل بايد نشان دهد كه چه چيزي در حال روي دادن است: مدل شما بايد تا قسمت‌هايي كه تنها براي كار كردن مدل لازم است، خلاصه شود.
اين كار مدت بسيار زيادي طول مي‌كشد. در اين راه معمولاً اشتباهات، انحرافات نا اميدكننده و ناشي‌گري‌هاي كلي وجود داشته باشد. ولي ادامه دهيد! اگر اين كار آساني بود، حتماً تا كنون انجام شده بود.
5- تعميم مدل
فرض كنيد كه در نهايت مدل خودتان را به ساده‌ترين شكل ممكن ساختيد. در اين زمان احتمالاً مدل شما آن‌قدر ساده است كه جذابيت زيادي ندارد: اين تنها يك مثال براي يك موقعيت خاص است. ولي اگر شما مدل خود را تا جايي كه امكان دارد ساده ساخته باشيد، پس از آن‌كه بدانيد چه قسمت‌هاي كليدي موجب مي‌شود كه مدل كار كند، اكنون راحت‌تر مي‌توانيد ببينيد چگونه آن را تعميم دهيد.
اين‌جا همان جايي است كه آموخته‌هاي شما مي‌تواند كمكتان كند. در نهايت شما مي‌توانيد از تمام آن فنوني كه در دانشگاه آموخته‌ايد استفاده كنيد. اكثر اوقات شما دانشجويي بوديد كه احتمالاً مدل‌هاي متعارف مختلفي را مطالعه مي‌كرديد: چيزهايي مثل انتخاب مصرف‌كننده و توليدكننده، تعادل عمومي، تئوري بازي و غيره. شايد استاد به شما گفته بود كه اين مدل‌ها بسيار مدل‌هاي عمومي هستند كه مي‌توانند بسياري از حالات خاص را در برگيرند.
بله، تمام اين‌ها درست است. در 50 سال گذشته اقتصاددانان مدل‌ها و اصول بسيار عمومي را ايجاد كردند. اگر شما هم بتوانيد بسياري از نتايج مربوط به مدل عمومي را در حالت خاص به كار ببريد، تمام آن فنوني كه ياد گرفتيد مي‌تواند به شما كمك كند تا مدل خودتان را تحليل كنيد.
6- اشتباه كردن
اين فرايند (ساده براي گرفتن نتيجه، پيچيده براي ديدن اين‌كه چه‌قدر كلي است) راه خوبي براي فهميدن مدل شما است. اكثر اوقاتي كه من به مدل‌سازي مي‌گذرانم، درگير اين فرايند رفت و برگشتي هستم. در ميان راه، اشتباهات زيادي مرتكب مي‌شوم. به قول پيت هين :
"شاهراه دانش؟ ما مي‌توانيم. اين ساده است.
همان‌طور كه ساده است ادا كنيم:
اِمممم... [صوت فكر كردن]
و اِمممم
و دو باره اِمممم
ولي كم‌تر
و كم‌تر
و كم‌تر."
اين تكرار رفت و برگشت در ساخت يك مدل شبيه سنگ‌تراشي است: شما كمي اين‌طرف و كمي آن‌طرف را مي‌تراشيد، به اميد اين‌كه بفهميد واقعاً چه چيز درون آن قطعه سرسخت سنگ مرمر است. من عمداً از قياس با سنگ‌تراشي استفاده كردم: مانند سنگ‌تراشي قسمت بيشتر كار در ساختن مدل افزودن چيزي نيست، بلكه كم كردن آن است.
اين مفرح‌ترين قسمت مدل‌سازي است، و مي‌تواند بسيار هيجان‌انگيز شود، وقتي فرم ايده واقعاً شكل بگيرد. من معمولاً در اين مرحله كمي گيج مي‌شوم؛ اما سعي مي‌كنم از صفحه‌ي زرد زياد دور نشوم. سرانجام اگر خوش شانس باشيد، دروني‌ترين كار مدل شما خودش معلوم مي‌شود، يعني شما هسته‌ي ساده‌ي رويداد را خواهيد ديد و همچنين خواهيد فهميد كه در واقعيت، پديده تا چه حد كلي است.
7- جستجوي ادبيات موضوع
در اين قسمت مي‌توانيد جستجوي ادبيات موضوع را شروع كنيد. به اساتيد خود درباره‌ي آن‌چه كشف كرده‌ايد بگوييد، در 9 مورد از 10 تا آن‌ها به شما خواهند گفت به 1983 AER يا Econometrica 77 يا برخي كتاب‌هاي درسي (كه ممكن است يكي از كتاب‌هاي من باشد) مراجعه كنيد؛ و اغلب اوقات حق با آن‌ها است. شما به آن‌جا مراجعه مي‌كنيد و مدل خودتان را مي‌بينيد؛ با اين تفاوت كه بهتر انجام شده، بهتر گسترش يافته و واضح و آشكار تر است.
آهاي، هيچ‌كس نگفته كه پژوهش آسان است. ولي يك نكته است كه در آن شما واقعاً فرصت يادگيري چيزي را داريد؛ مقالات را با وقت بخوانيد و از خود بپرسيد "چرا من نتوانم آن كار را انجام دهم؟" اگر كسي با ايده‌‌اي مشابه شما پيدا شد و اين ايده را بيشتر منتقل كرد، شما مي‌خواهيد ببينيد چه چيزي را از دست داده‌ايد.
از سوي ديگر، اگر واقعاً پندي كه به شما دادم را دنبال كنيد و مدل‌تان را ساده كنيد، چيزي بسيار واضح‌تر از رفتار كنوني را به دست مي‌آوريد. يا ممكن است چيزي كلي‌تر را پيدا كنيد. اگر اين‌طور باشد، شما دانشي ارزنده داريد. نزد استاد راهنماي خويش بازگرديد و به او بگوييد چه چيزي را يافته‌ايد. ممكن است زاويه‌ي جديد را بر يك ايده يافته باشيد، كه از بسط آن بسيار ارزشمندتر است. اگر اين‌طور بود، تبريك مي‌گويم؛ شما هرگز به چنين چيزي نمي‌رسيديد اگر فوراً در ادبيات موضوع جستجو مي‌كرديد.
امكان دارد چيزي را كه كشف كرديد، در ادبيات موضوع نباشد. امكان بعدي اين است كه شما اشتباه كرده باشيد. ممكن است تحليل شما درست نباشد، يا ممكن است ايده‌تان غيرعادي باشد. اين‌جا جايي است كه استاد راهنما مي‌تواند نقش بزرگي را بازي كند. اگر واقعاً تحليل‌تان را تا جايي كه امكان دارد، ساده كرده باشيد، اين (الف) كم‌تر امكان دارد كه اشتباه باشد؛ و (ب) هر خطايي كه بماند، يافتنش ساده‌تر است.
اين كار مرا به يك مشكل معمول ديگر مي‌اندازد. وقتي براي چند ماه (يا حتي چند هفته) روي يك موضوع كار مي‌كنيد، به قول معروف بسياري از چشم‌اندازها را از دست مي‌دهيد. شما تنها به كاري بسيار نزديك مي‌شويد تا يك عكس از آن‌چه روي مي‌دهد بگيريد. اين نبود چشم‌انداز يك يا دوشكل دارد: اول، ممكن است فكر كنيد چيزي واضح است، درحالي‌كه واقعاً نيست. آن چيز ممكن است براي شما واضح باشد، ولي شما ماه‌ها روي اين موضوع انديشيده‌ايد؛ ممكن است براي كساني‌كه توفيق تجربيات شما را نداشته‌اند، خيلي هم واضح نباشد.
امكان ديگر اين است كه شما ممكن است فكر كنيد چيزي پيچيده است، درحالي‌كه واقعاً واضح است. شما به خاطر يك مسير پيچيده در جنگلي سرگردان شده‌ايد. شايد يك رد واضح خوب مثل چند ردپا در جاي ديگري هست كه شما به كلي آن‌ها را گم كرده‌ايد.
بنابراين در اين مرحله شما بايد قضاوت بي‌طرفانه‌اي بر كار خودتان داشته باشيد. با استاد راهنمايتان، همشاگردي‌ها، همسر، دوست، همسايه، حيوان خانگي و... هر كسي كه مي‌تواند به شما گوش فرا دهد، صحبت كنيد. سپس آن‌چه شما پيدا خواهيد كرد اين است: آن‌ها نظري در مورد چيزي كه شما مي‌گوييد، ندارند (به خصوص حيوان خانگي‌تان). بنابراين شما بايد بازگرديد و سعي كنيد چيزي را كه درموردش صحبت مي‌كنيد، كشف كنيد: ايده‌ي اساسي مدل شما چيست؟
8- برگزاري يك سمينار
پس از اين‌كه دوستان، بستگان، و حيوان دست‌آموزتان را تا حد مرگ خسته كرديد، سميناري بدهيد. اين واقعاً مرحله‌ي مهمي است؛ يعني هرچه بيشتر بتوانيد درباره‌ي كارتان صحبت كنيد، مقاله‌ي نهايي‌تان بهتر خواهد شد. دليلش اين است كه صحبت كردن باعث مي‌شود شما دوباره از اول شروع كنيد. اگر بخواهيد شنوندگان به شما گوش فرا دهند، بايد ايده‌تان را واضح، مختصر و سازمان‌يافته كنيد؛ همچنين تجربه‌اي كه با انجام آن كسب كرديد براي نوشتن مقاله‌تان بي‌نهايت مفيد است.
من ايده‌هاي احمقانه‌ي بسياري را شنيدم؛ اما با اين حال به آن پرداختم. بسياري از افراد هم به ايده‌هاي احمقانه‌ي من گوش فرا مي‌دهند؛ همكارانم به اين كار مي‌پردازند و دانشجويان از آن تجربه كسب مي‌كنند. ولي اكثر مردم لزومي ندارد كه به شما گوش فرا دهند. آن‌ها لازم نيست مقاله‌ي شما را بخوانند. همچنين مجبور نيستند چكيده را كامل بخوانند، مگر اين‌كه براي اين كارشان دليلي داشته باشند.
اين يك شوك بزرگ براي اكثر دانشجويان كارشناسي ارشد است. آن‌ها فكر مي‌كنند كه تنها به اين خاطر كه كار زيادي انجام دادند و فكر زيادي روي مقاله‌شان گذاشتند، بقيه مردم دنيا مجبورند به آن‌ها توجه كنند. افسوس، چنين نيست. هرب سايمون مي‌گويد كه چيزي كه در دنياي مدرن اساساً كمياب است، نبود توجه است؛ و البته اين واقعيت است. تقاضاهايي براي توجه هر كسي وجود دارد، و اگر مي‌خواهيد كسي به شما توجه كند، بايد براي اين كار به آن‌ها دليلي بدهيد. سمينار، راهي براي جلب توجه مردم است، بنابراين مطمئن شويد از اين فرصت براي اين‌كه مردم به شما توجه كنند، بهره‌برداري مي‌كنيد.
چيز مهم درمورد سمينار اين است كه شما عكس‌العمل فوري شنوندگان را دريافت مي‌كنيد. آن‌ها در برابر نوشتن چيزهاي زياد در مقاله، مانند نثر طولاني، يادداشت پيچيده و جزئيات خسته‌كننده صبور نخواهند بود. همچنين، چه باور داشته باشيد، چه نه، خوانندگان هم درمقابل چنين چيزهايي صبور نيستند! فوت و فن كار اين است كه از سمينار براي بيرون كردن چنين مواردي از مقاله‌تان استفاده كنيد، تا واقعاً خواننده را جلب كند.
كنترل شنوندگان
ديده‌ام كه ادعا شده است يكي از بزرگ‌ترين ترس‌هايي كه اكثر مردم دارند اين است كه در مقابل يك گروه صحبت كنند. فكر مي‌كنم اكثر دستياران اساتيد اين مشكل را دارند، ولي بعد از اين‌كه سال‌هاي زيادي درمقابل چندصد دانشجو سخنراني كرده‌اند، اين ترس از بين رفته است.
درحقيقت، سخنراني مي‌تواند صرفاً يك عادت شود (همان‌طور كه اغلب خانواده‌ام به من يادآوري مي‌كنند). طبق گفته آر. اچ. بينگ: «وقتي جوان بودم، بيشتر از آن‌كه به كسي گوش فرا دهم، درمورد رياضيات يك سخنراني ارائه مي‌كردم. اما اكنون كه پيرتر و پخته‌تر شده‌ام، بيشتر از آن كه به سخنان كسي گوش دهم، دو سخنراني مي‌كنم.» ارائه كردن سخنراني كمي شبيه به خوردن صدف خوراكي است. براي اولين بار، كمي شجاعت لازم دارد، ولي بعد از اين‌كه موفق به چشيدن آن شديد، توقف از خوردن آن سخت است.
يك سمينار سه قسمت دارد: مقدمه، متن، و نتيجه‌گيري. براي مقدمه مقدمه، پيشنهاد ساده‌اي دارم: تنها يك مقدمه نداشته باشيد. من سمينارهاي بسياري زيادي ديدم كه به دليل مقدمه بلند، متظاهر، و بي‌محتوا ويران شدند. پيشنهاد من اين است: چند جمله درمورد شكل اصلي بگوييد و سپس وارد بحث اصلي شويد: به آن‌ها نشان دهيد چه چيزي به دست آورديد و چرا اين دستاورد، مهم است.اولين دليلي كه يك راست بايد به موضوع اصلي بپردازيد اين است كه شنوندگان شما تنها بيست دقيقه از صحبت شما را به خاطر مي‌آورند و آن هم اغلب 20 دقيقه‌ي اول است. پس اطمينان حاصل كنيد كه اطلاعات مفيدي را در آن 20 دقيقه‌ي اول پوشش مي‌دهيد.
به عنوان نتيجه‌گيري، مسأله‌ي غالب اين است كه بگذاريد سمينار به سكوت بگذرد. اين امر مي‌تواند يك گفتگوي خوب را از بين ببرد. من اغلب علاقمندم دو دقيقه‌ي آخر را به خلاصه‌كردن كارهايم و علت نگراني شنوندگان بپردازم. پس از همه‌ي اين‌ها، اين چيزي است كه آن‌ها مي‌قاپند، پس بايد به خوبي به آن‌ها چيزي را بگوييد كه به آن‌ها در تصوير كردن اين موضوع كمك مي‌كند.
امروزه هر كسي براي سخنراني از سرفصل استفاده مي‌كند. آن سوي اين كار اين است كه سمينار، چيز بداهه‌اي نيست، بلكه سازماند‌هي بهتري دارد. پيشنهاد من اين است كه براي مقدمه، خود را به يك يا دو اسلايد و براي نتيجه‌گيري به يك اسلايد محدود كنيد. در اين صورت شما مجبور خواهيد شد مشاركت خود را زودتر از قبل اعلام كنيد. پس سرفصل‌هايتان را بزرگ كنيد؛ از فونت بزرگ استفاده كنيد و سعي نكنيد در هر اسلايد زياد صحبت كنيد.
دو چيز است كه در ارائه‌ي سمينار بايد از آن‌ها خودداري كنيد: نگذاريد شنوندگان به خواب بروند و نگذاريد كه خيلي هم سرزنده باشند. شما مي‌خواهيد شنوندگان چيزي را كه بايد، بگوييد. اگر آن‌ها خواب باشند يا بيشتر از شما سخن بگويند، سخنان شما را گوش نخواهند داد. پس كنترل سمينارتان را از دست ندهيد!
كليد نگهداري كنترل، تشخيص زودهنگام قابل قبول بودن است. راه انجام آن هم اين است كه در ارائه، روي جزئيات بزرگ اولين نتيجه‌تان، يعني يك فرضيه، برآورد، نمودار، يا هر چيز ديگري برويد. هريك از جنبه‌هاي نتيجه‌گيري‌تان را در جزئيات مشقت‌بار به گونه‌اي آرام و شمرده بيان كنيد كه هيچ‌كس احتمالاً نتواند دچار بدفهمي شود. وقتي اين كار را انجام دهيد، حتماً سؤالاتي شبيه به اين‌ها دريافت خواهيد كرد: «آيا اين به n بنگاه تعميم يافته است؟» يا «آيا شما ناهمساني واريانس را تصحيح كرده‌ايد؟»
اگر شما پاسخ سؤال را مي‌دانيد، بازگرديد و آن را پاسخ بدهيد. اگر نمي‌دانيد، يا سؤال كاملاً پرت است، بگوييد: «سؤال خوبي است؛ بگذاريد پس از اتمام سمينار به آن خواهم پرداخت.» (البته كه شما هرگز چنين كاري نخواهيد كرد.) از موضوع منحرف نشويد: نكته‌ي رفتن به نتايج اصلي با جزئيات زياد اين است كه قابل قبول بودن و اعتبار آن را تشخيص بدهيد.
وقتي نتايج‌تان را ارائه داديد و ديديد شنوندگان نكته را درك كرده‌اند، يعني سرهايشان به علامت توافق حركت مي‌كند، مي‌توانيد به سراغ تعميم و جزئيات پيچيده برويد. اگر توانستيد ابتدا اعتبار كار خود را به خوبي نشان دهيد، اكنون ديگر شنوندگان هرچيز را كه شما بگوييد، باور مي‌كنند! البته هيچ‌وقت از اين واقعيت سوء استفاده نكنيد، اما مي‌توانيد از آن در ادامه‌ي كارتان بهره‌برداري كنيد. دليل اصلي آغاز ساده اين است كه اگر شما از يك استدلال ظريف و حساس شروع كنيد، براي شنوندگان سخت است كه آن را درك كنند و شما هرگز واقعيت را نمي‌فهميد.
وقتي صحبت كرديد، احياناً چند دقيقه را براي نوشتن سريع نكات بگذاريد: مثلاً اين كه درك چه چيزي براي مردم سخت بود؟ آن‌ها چه سؤالاتي پرسيدند؟ چه پيشنهاداتي داشتند؟ چه منابعي در اختيار شما قرار دادند؟ ممكن است فكر كنيد اين نكات به ياد شما خواهند ماند، ولي معمولاً هميشه اين‌طور نيست. شنوندگان منبع بسيار مفيدي براي روشن كردن افكار شما هستند، بنابراين مطمئن شويد كه به خوبي از آن استفاده مي‌كنيد.
9- طراحي مقاله
امروزه اغلب افراد در كامپيوتر مي‌نويسند. مي‌دانم كه كامپيوتر در وقت صرفه‌جويي مي‌كند: اين روزها من معمولاً آن‌قدر كار مي‌گيرم كه اگر از كامپيوتر استفاده نمي‌كردم، از پا در مي‌آمدم.
فكر مي‌كنم بايد كمي وقت بگذارم و درمورد چگونگي استفاده از كامپيوتر صحبت كنم، نه به خاطر اين كه تنها چيز مهم است، بلكه به اين خاطر كه هيچ كس ديگري در اين مورد به عنوان يك امر معمول بحثي نكرده است. از آن‌جا كه من در امر كامپيوتر آماتور هستم، مردم هميشه از من مي‌پرسند از چه چيزي استفاده مي‌كنم، و تصور مي‌كنم با اشاره به اين‌موارد در اين مقاله مي‌توانم در وقت صرفه‌جويي كنم. بي شك تمام اين موارد در طي سال‌ها به غايت كهنه شده‌اند، ولي اين هزينه‌ي بودن در حاشيه‌ي نقشه‌ي تكنولوژي است.
من اكنون از يك ماشين يونيكس استفاده مي‌كنم، ولي اكثر آن‌چه من مي‌گويم دقيقاً با ساير محيط‌ها كاربرد دارد. من يك پوشه با نام papers روي كامپيوترم دارم و زماني‌كه شروع به كار بر موضوع جديد مي‌كنم، در آن پوشه يك زيرپوشه جديد مي‌سازم. (مثلاً اين مقاله در پوشه Papers/how-I-Work قرار دارد.) وقتي پوشه‌اي مي‌سازم، يك فايل متني ايجاد مي‌كنم (با فرمت .txt) كه شامل ايده‌ي اوليه‌ام، عنوان خام، يا چنين چيزي مي‌باشد. مثلاً فايل متني اين مقاله اول به اين صورت وارد شد:
* روزنامه خواندن
* ساده كردن
* نوشتن و صحبت كردن
** اگر آن‌ها را به صفحه‌ي اول نبريد، آن‌ها آن را نمي‌خوانند
من اول كه كارم را شروع كردم، چنين متن يادداشتي ايجاد كردم تا روي يك موضوع كار كنم (سريعاً ايده‌ي اوليه‌ام را كاملاً بدون جزئيات نوشتم). در روزها و هفته‌هاي بعد گاه و بيگاه به اين عنوان نگاه مي‌كردم. وقتي به آن نگاه مي‌كردم، چيزهايي را جابه‌جا مي‌كردم، چيزي را اضافه مي‌كردم و... به ندرت چيزي را كاملاً بيرون مي‌اندازم. من تنها چيزها را به انتهاي فايل جابه‌جا مي‌كنم. پس از اين‌ها، ممكن است آن يادداشت‌ها را دوباره نياز داشته باشم.
پس از آن كه اين ايده‌ها را چندين هفته يا ماه سازمان‌دهي كردم، براي نوشتن اولين پيش‌نويس آن آماده مي‌شوم. من معمولاً تلاش مي‌كنم اين كار را در يك يا دو روز انجام دهم، تا تازگي كار حفظ شود. معمولاً يادداشت‌ها را در يك پنجره مي‌گذارم و مقاله را در پنجره‌ي ديگري قرار مي‌دهم تا برگردم و يادداشت‌ها را در راستاي مقاله، به روز كنم.
در زمان نوشتن مقاله، دوهفته آن را كنار مي‌گذارم. مقاله‌ها هم مانند پنير نياز دارند كمي بمانند تا مخمر آن‌ها پخش شود و مزه‌اش بهتر شود. مهم‌تر اين‌كه اين كار به ذهن ناخودآگاه شما فرصتي جهت كار بر ايده را مي‌دهد، مثلاً ممكن است به چيزهايي فكر كنيد كه ذهن هوشيار شما فراموش كرده است.
وقتي به مقاله باز مي‌گردم، تلاش مي‌كنم آن را با يك ذهن جديد بخوانم، مثل كسي كه هرگز قبلاً آن را نديده است. در اندك مواردي، چيزي را كه مي‌خوانم دوست دارم، ولي معمولاً انتقادات زيادي را وارد مي‌دانم. هروقت بايد مكث كنم و بينديشم «چه معني مي‌دهد؟»، آن را دوباره مي‌نويسم، مثلاً توضيح بيشتري اضافه مي‌كنم، يادداشت را عوض مي كنم، يا تا جايي كه لازم است، مقاله را وضح‌تر مي‌كنم. پس از انجام اين فرايند، اولين نسخه را اماده كرده‌ام.
سپس اين پيش‌نويس را در يك سيستم كنترلي بازنگري بررسي مي‌كنم. اين يك قسمت از نرم‌افزاري است كه بازنگري‌هاي مقاله را ثبت مي‌كند و تمام تغييراتي كه شما انجام داديد ثبت مي‌كند و به شما اجازه بازگشت و ذخيره نسخه قبلي يك مقاله را مي‌دهد. من از قابليت rcs يونيكس استفاده مي كنم، اما مي‌دانم سيستم‌هاي ديگري هم براي اين كار هستند. سيستم‌هاي كنترل بازنگري، به خصوص زماني ارزشمندند كه شما با يك شريك نگارش كار مي‌كنيد، چون هرآن‌چه افراد انجام مي‌دهند و زمان آن را ثبت مي‌كند.
من دوباره فرايند را تكرار مي‌كنم؛ به اين صورت كه هفته‌ها يا ماه‌ها مقاله را رها مي‌كنم، سپس بازمي‌گردم، آن را با يك ذهن باز مي‌خوانم و طبق فرايند بالا آن را بازنگري مي‌كنم.
بازنگري، به خصوص بعد از ارائه سمينار مفيد است. نكاتي را كه بعد از سمينار بايد يادداشت مي‌كرديد، به خاطر مي‌آوريد؟ بر سر مقاله بنشينيد و سؤالات و پيشنهادات شنوندگان را مرور كنيد. آيا مي‌توانيد به سؤالات آن‌ها در مقاله‌تان پاسخ دهيد؟ آيا مي‌توانيد اين پيشنهادات را تركيب و تلفيق كنيد؟ مطمئن شويد وقتي پيشنهادات شنوندگان را درنظر گرفتيد، يادداشت‌ها، سرفصل، و اسلايدهايتان را هم اصلاح كنيد.
يكي از ابزارهاي بسيار مفيد، سيستم فهرست‌بندي است. اين سيستم، قسمتي از نرم‌افزاري است كه براي مديريت ليستي از منابع و مآخذ طراحي شده است. يك پايگاه اصلي منابع و مآخذ بر روي كامپيوتر شما ذخيره شده است، كه شما يك كلمه كليدي به هر مقاله اختصاص مي‌دهيد، مانند "Arrow70"، يا "ArrowRisk" وقتي خواستيد به يك مقاله ارجاع دهيد، از اين كلمات كليدي استفاده كنيد، به اين صورت كه مثلاً بنويسيد: \cite{Arrow70}. آن‌گاه برنامه فهرست‌بندي به دنبال اسم مناسب در پايگاه داده‌هاي شما مي‌گردد و آن را در فهرست منابع انتهاي مقاله شما قرار مي‌دهد.
سيستمي به نام BibTEX، اين كار را با TEX به خوبي انجام مي‌دهد. سيستم‌هاي متعدد ديگري هم هستند كه با بسته‌هاي واژه‌پردازي ديگري كار مي‌كنند. بهترين كار اين است كه عادت كنيم با يك چنين سيستمي كار كنيم. در طول سال‌ها شما يك فهرست‌بندي جامع براي زمينه‌هاي كاري‌تان خواهيد ساخت.
ولي اولين بار از كجا منابع‌تان را دريافت كنيد؟ خب، يك راه، پرسيدن از مردم، استاد راهنما، همكلاسي‌ها، دوستان و غيره است؛ البته اين ساده‌ترين راه است. ولي اين روزها تعدادي پايگاه داده‌ي كامپيوتري آنلاين يا روي CD وجود دارد كه به شما اجازه‌ي جستجوي آسان را مي‌دهد. شما مي‌توانيد CD مجله ادبيات اقتصادي را باز كنيد و كلمه‌اي مانند "Price discrimination" را جستجو كنيد و با اين كار چكيده‌هاي مقالات چاپ شده شامل اين كلمه را در 10 سال اخير دريافت كنيد. همان‌طور كه در اين مقالات مي‌بينيد، تعدادي مقاله «كلاسيك» در آن ذكر شده است. مي‌توانيد براي جستجوي اين مقالات كلاسيك به "شاخص ثبت علوم اجتماعي" مراجعه كنيد و تمام مقالات اخير را جستجو كنيد. اين فرايند با سرعت بيشتري به شما كمك مي‌كند تا فهرست‌بندي خود را به روز كنيد. شما هميشه مي‌توانيد مقالات ثبت‌شده را به طور مستقيم از برنامه پايگاه داده‌ي فهرست‌بندي خودتان دانلود كنيد.
10- ساختار مقاله
يك لطيفه قديمي درباره مقالات علمي هست كه مي‌گويد: تمام مقالات علمي سه قسمت دارد؛ اولين قسمتش را همه مي‌فهمند، دومين قسمت آن را تنها قسمتي از خوانندگان مي‌توانند بفهمند و قسمت آخر را هيچ‌كس نمي‌تواند بفهمد (يعني ببينيد چگونه خوانندگان متوجه مي‌شوند كه اين قسمت، بخش مهم كار است).
اشتباه بزرگي كه اين روزها نويسندگان مي‌كنند، رها كردن قسمت اول مقاله (يعني قسمتي كه همه مي‌توانند بفهمند) است. درحالي‌كه مقدمه مهم‌ترين بخش مقاله است. شما بايد خواننده را در اولين صفحه مجذوب كنيد. همچنين اگر آن‌ها را در چند پاراگراف اول جذب نكنبد، هيچ‌كسي اين مقاله را نمي‌خواند. اگر واقعاً مي‌دانيد مقاله شما درباره چيست، توضيح دادن آن در دو پاراگراف براي خوانندگان كار سختي نيست.
پيشنهاد كليدي من اين است كه مقاله‌تان را مثل صحبت كردن خودتان در بياوريد، سر اصل مطلب برويد. از مثال‌ها استفاده كنيد. آن را ساده كنيد. به مردم بگوييد كه چرا اين كار پس از انجام، مهم است. قسمت‌هاي خسته‌كننده را در ضميمه قرار دهيد. با يك خلاصه از كاري كه به اتمام رسانده‌ايد، مقاله را تمام كنيد. اگر واقعاً مقاله خوبي نوشته باشيد، مردم مجبور نيستند به سمينار شما گوش فرا دهند تا بفهمند چه كار كرده‌ايد؛ چون آن‌ها همه چيز را در مقاله‌تان مي‌خوانند.
11- چه وقت مقاله را تمام كنيد؟
هنگامي كه كار مي‌كنيد، زماني مي‌توانيد بگوييد داريد براي انتشار مقاله‌تان آماده مي‌شويد، كه در سمينارها متوجه شويد كه سؤالات مردم تمام شود. (يا حداقل مردمي كه مقاله‌تان را مي‌خوانند از سوال كردن دست برمي‌دارند.) اگر از من مي‌پرسيد، اكنون زمان نوشتن سؤالات و پاسخگويي به آن‌ها در مقاله‌تان است.
وقتي نظرتان را ارائه داديد، كار را تمام كنيد. بسياري از مقالات مدت‌هاي زيادي به طول مي‌انجامند. اخيراً گفتم كه مردم تنها 20 دقيقه از سمينار شما (اگر خوش‌شانس باشيد)، و نيز تنها 10 صفحه از مقاله‌تان را به خاطر مي‌سپارند. شما بايد قادر باشيد اكثر آن‌چه مي‌خواهيد بگوييد در همين محدوده بيان كنيد.
همين‌كه مقاله‌تان نوشته شد، مي‌توانيد آن را به يك مجله ارائه دهيد. من چيز زيادي ندارم كه در اين زمينه بگويم؛ دن همرمش مقاله خوبي در مورد فرايند اين كار نوشته است. تمام چيزي كه مي‌توانم بگويم انعكاس توصيه‌ي اوست كه قبل از فرستادن مقاله، به خوبي آن را ويرايش كنيد. هيچ چيز بيشتر از يافتن غلط تايپي، جا انداختن مراجع، و ويرايش درهم و برهم مقالات، يك ويراستار يا مراجعه كننده را دلزده نمي‌كند.
12- نوشتن كتاب درسي
اكثر چيزهايي كه تا اين‌جا گفته شد، براي نوشتن مقالات بود. ولي فكر مي‌كنم بهتر است كمي درباره‌ي ساير نوشتارهايي كه انجام داده‌ام، مانند نوشتن كتب درسي، نيز صحبت كنم.
اولين كتاب درسي من، يعني تحليل اقتصاد خرد ، واقعاً برنامه‌ريزي شده نبود، بلكه تنها يك اتفاق بود. وقتي براي اولين بار حرفه‌‌ي تخصصي‌ام را در سال 1973 در دانشگاه MIT آغاز كردم، از من خواسته شد كه درس اقتصاد خرد دوره كارشناسي سال اول را تدريس كنم. كتاب درسي مانند آن‌چه اكنون هست، حدود 20 صفحه از يادداشت‌هاي باب هال ، يا 40 صفحه از نوشته‌هاي دن مك‌فادن و سيد وينتر ، و معدودي از مقالات مجلات بود. متأسفانه اين يادداشت‌ها كلي، و مقالات مجلات هم براي دانشجويان سال اول بسيار سنگين بودند. بنابراين من بايد خودم يادداشت‌هايي را براي دانشجويان مي‌نوشتم.
سال اول، حدود 50 صفحه نوشتم؛ سال بعد 50 صفحه ديگر، و سال بعد 50 صفحه بعدي را به رشته تحرير درآوردم. دانشجوياني كه از آن‌ها استفاده مي‌كردند بسيار ماهر بودند. آن‌ها را به دقت مي‌خواندند و اشتباهاتم را به من مي‌گفتند؛ مثلاً اين‌كه كجا ابهام يا غلط دارد و كجا سنگين يا ساده است. من بيشتر موفقيت آن كتاب را به اين حقيقت مديونم كه قبل از منتقدين، اين كتاب در كلاس امتحان خود را پس داده بود.
در طول اين دوره به طور اتفاقي ريچارد همينگ را ديدم. او مهندس برقي بود كه كتاب‌هاي متعددي نوشته بود. او يك نصيحت كليدي به من كرد: "مسائلي را كه مي‌خواهي دانشجويان پس از مطالعه كتاب قادر به حل آن باشند، جمع‌آوري كن و سپس كتابي بنويس كه به آن‌ها آموزش دهد چگونه آن سؤالات را حل كنند".
اين نصيحت ارزشمندي بود و من از آن تاحدودي در تأليف كتب كارشناسي ارشد، و پس از آن در كتب كارشناسي پيروي كردم.
يك روز يك انتشاراتي به دفتر كارم آمد و (همان‌گونه كه هميشه مي‌پرسد) از من پرسيد: "آيا شما كتاب مي‌نويسيد؟" من گفتم كه براي يك استاديار اين كار احمقانه‌اي است (ولي حقيقت اين بود كه من يادداشت‌هاي كلاسي داشتم كه طي سال‌ها جمع شده بود).
چيز ديگري كه فهميدم اين بود كه انتشاراتي‌هاي زيادي به يادداشت‌هاي من علاقمند شده بودند. در سال 1977 يك ترم را در بركلي گذراندم و از آن فرصت براي شكل دادن يادداشت‌هايم استفاده كردم. موضوع شگفت‌انگيز براي من اين بود كه يادداشت‌ها سرانجام كتاب شدند و پس از پايان به طور گسترده‌اي مورد استفاده قرار گرفتند. دومين ويراست آن را در 1983 انجام دادم و در سال 1987 بازنگري انجام دادم (ولي در عوض تصميم گرفتم كه يك كتاب درسي كارشناسي هم بنويسم).
به اين دليل مي‌خواستم يك كتاب كارشناسي بنويسم كه از كتب مورد استفاده‌ام خسته شده بودم. كتاب‌هاي بسياري را امتحان كرده بودم، ولي نمونه مورد پسندم را پيدا نكردم. به ياد مي‌آورم يك ترم نشسته بودم و از طراحي سؤال ميان‌ترم خسته شده بودم، چون كتابي كه مورد استفاده قرار داده بودم آن‌قدر بي‌حركت و بي‌حس بود كه نمي‌توانستم مسأله‌اي پيدا كنم كه دانشجويان با استفاده از موارد ارائه شده در آن كتاب بتوانند حل كنند! در همان زمان فهميدم مي‌توانم چيز بهتري بنويسم.
حدوداً همان زمان يكي از دانشجويان كارشناسي يك كتاب كار را با مارشا استيگم جمع‌آوري كرده بود كه فكر كنم "مسائلي در اقتصاد خرد" نام داشت. آن دانشجو متوجه شد اين كار در درك مفاهيم اقتصادي بسيار مفيد است، و من به ياد حرف همينگ در مورد نوشتن كتاب درسي افتادم. بنابراين از همكلاسيم تد برگستروم خواهش كردم كه در نوشتن يك كتاب درسي كمكم كند. تد هم‌زمان با نوشتن كتاب درسي به تأليف سؤالات مي‌پرداخت و من بايد مطمئن مي‌شدم كه كتابم همه‌ي مطالب لازم براي حل مسائل طراحي‌شده را دارد. من هم مسائلي طراحي مي‌كردم، ولي آن‌ها به طور خودكار با متن كتاب درسي هماهنگ بودند، اما آن سؤالاتي كه تد طراحي مي‌كرد، در شكل‌گيري موضوعات كتاب نقش بيشتري داشت. اگر دانشجويان نمي‌توانستند مسائل را حل كنند، بايد توضيحاتي را اضافه مي‌كردم، همچنين اگر احياناً براي قسمتي نمي‌توانستيم سؤالي طراحي كنيم، پس احتمالاً آن قسمت اهميت لازم را براي درج در كتاب درسي نداشت.
اين خيلي بد است كه اكثر كتاب‌هاي كار پس از تأليف كتاب‌ها نوشته مي‌شوند. نوشتن كتاب كار همان‌طور كه همينگ گفته بود، واقعاً قسمت بسيار مهم فرايند نوشتن است. شما مي‌خواهيد كه دانشجويان قادر باشند از مواردي كه به آن‌ها ياد داده‌ايد، استفاده كنند، بنابراين اولين مرحله كار اين است كه بدانيد مي‌خواهيد آن‌ها قادر به انجام چه چيزي باشند. مبهم‌ترين كلمه در تدريس، "آموزش همراه با عمل" است، اما تا جايي كه به من مربوط مي‌شود، اين تنها راهي است كه بايد رفت.
متن كتاب درسي كارشناسي كاملاً موفق شد. همچنين كتاب كار دو يا سه برابر رقيبانش به فروش رسيد (كه نشان داد هنوز براي محصول باكيفيت در كتب درسي، بازاري هست).
13- خلاصه
گفتيم كه هر صحبتي بايد يك خلاصه داشته باشد، پس تصور مي‌كنم خودم هم بايد از پند خودم پيروي كنم. در اين‌جا نكاتي را كه برداشت كرديم، فهرست مي‌كنم:
• در دنياي اطراف به دنبال ايده بگرديد، نه در مجلات.
• اول مدل خود را تا حد ممكن آسان كنيد، سپس آن را تعميم دهيد.
• آخر از همه به سراغ ادبيات موضوع برويد، نه در ابتدا.
• بعد از سمينار خود مقاله‌تان را مدل‌سازي كنيد.
• وقتي نظر خود را نوشتيد، دست از كار بكشيد.
و اكنون نظرات من انجام شدند، پس وظيفه‌ام تمام شد. حالا برويد و مدل بسازيد!

آموزش برنامه ریزی خطی در Excel

2010-05-31T11:58:00.001+04:30

این هم آموزش برنامه ریزی خطی در Excel است که در فایل Pdf است.

دانلود

پاورپوینت کلاس بر نامه ریزی

2010-05-31T11:50:00.002+04:30

بچه ها فایل Powerpoint کلاس آموزش کار با جدول داده ستانده در Excel را در دو فرمت، یکی Powerpoint و دیگری فایل فشرده برایتان می گذارم دانلود کنید:

فرمت Powerpoint

فایل فشرده

منابع آزمون کارشناسی ارشد اقتصاد

2010-04-19T09:07:00.003+04:30

سلام دوستان

پیرو سوالات مکرر دوستان درمورد منابع مورد مطالعه در کارشناسی ارشد، درمورد منابع روز می توانم لیست زیر را به شما معرفی کنم:

اقتصاد خرد:مجموعه سؤالات چهارگزينه اي اقتصاد خرد، انتشارات سپاهان به عنوان منبع تستي و جهت يادگيري تفصيلي، برای قسمت بازارها کتاب خرد2 شاکری پیشنهاد اول است. خرد1 هم از تستهای محسن نظری یا تیمور محمدی قابل یادگیری است.

اقتصاد کلان: جلد 1 و 2 تیمور رحمانی و البته خیلی از بچه ها کتاب جدید عباس شاکری را می پسندند. البته عباس شاکری یک کتاب کلان دیگر هم دارد که ترجمه برانسون است، اما گتاب تألیفی خودش بیشتر مورد پسند دانشجویان قرار گرفته است.

ریاضی: پورکاظمی

آمار: رنجبران

مجموعه دروس: در حال حاضر اغلب بچه ها از کتاب پارسه استفاده می کنند.

منابع و موارد آزمون تافل

2009-07-18T15:20:00.003+04:30

سلام. منابع آزمون تافل را خواسته بوديد، معمولاً به بچه ها توصيه مي شود كه منابع زير را مطالعه كنند:

-BARRON S How to Prepare for the TOEFL test.
- BARRONS Especial words for the TOEFL.
- English Grammer Digest Trudy Aronson.
- Longman.

- مجموعه سوالات تافل آزمون ورودي دكترا (دانشگاه تربيت مدرس و تهران) تدوين: دكتر حسين اصغرپور
ـ تافل راهنما.
ـ منشور تافل.

آمار ICOR يا نسبت فزاينده سرمايه به توليد

2009-07-13T08:30:00.002+04:30

براي دريافت اين متغير به آدرس اينجا: مراجعه كنيد.

جدول داده ستانده ايران

2009-07-13T08:10:00.002+04:30

راستي جدول داده ستانده كه اينقدر دنبالش هستيد، براي سال 78 ايران را از اينجا دانلود كنيد.

منابع آماري اقتصاد ايران

2009-07-13T07:51:00.003+04:30

بچه ها خيلي راحت ميشه آمارهاي مربوط به بخش خارجي، متغيرهاي پولي و اعتباري، وضعيت مالي دولت، بورس، شاخصهاي قيمت، بخش انرژي، بخش صنعت و معدن، بخش ساختمان و مسكن، بخش حمل و نقل،‌ بخش كشاورزي، قيمت داراييهاي مالي، ‌امور اجتماعي، نيروي انساني و اشتغال و حسابهاي ملي را در سايت بانك اطلاعات سريهاي زماني اقتصادي پيدا كنيد. چون خيلي پرسيده بوديد و بعضيها بدجوري گير آماري داشتند، گفتم كارتون راحت بشه شايد.

چگونه درآمد خود را افزايش دهيم؟

2009-06-29T15:01:00.003+04:30

راه‌هاي افزايش درآمد از مقولاتي است كه همواره مورد تأمل و تفكر بسياري از افراد و حتي سياستگذاران بوده است، اما واضح است كه براي وارد شدن به اين مقوله و تصميم‌گيري براي آن بايد ابتدا از درآمد و راه‌هايي كه مي‌تواند ما را به هدف افزايش آن نزديك كند، درك وسيعي داشته باشيم.
درآمد، مفهومي عام است كه مي‌توان پيرامون آن در سطح جهاني، ملي، منطقه‌اي و فردي تفاسير مختلفي ارائه داد، اما آن‌چه در اين مقاله مي‌خواهيم به آن بپردازيم، نگاه به درآمد از زاوايه‌ي فردي و در مناطق روستايي است. بنابراين ما مي‌خواهيم بدانيم كه يك فرد، يك خانوار روستايي چگونه مي‌تواند درآمد خود را افزايش دهد.

منابع درآمد خانوار
اصولاً منبع اصلي درآمد هر فرد يا خانوار، درآمد ناشي از كار يا شغلي است كه فرد يا افراد نان‌آور خانواده به آن مشغولند. اما يك خانواده از راه‌هاي ديگري هم مي‌تواند درآمد كسب كند. مثلاً ممكن است خانواده‌اي زمين يا خانه‌اي را اجاره دهد و از محل آن نيز كسب درآمد كند، يا حسابي در يك بانك داشته باشد كه ماهانه به آن مقداري سود تعلق بگيرد. گاهي هم برخي افراد اوراق قرضه يا سهام بورس را خريد و فروش مي‌كنند يا از سود سالانه‌ي اين اوراق استفاده مي‌كنند. البته همه‌ي اين منابع مي‌تواند در يك خانواده‌ي روستايي هم باشد، ولي عمده درآمد خانوار روستايي از طريق فعاليت‌هاي كاري مربوط به امرار و معاش آن تأمين مي‌شود كه سهم عمده‌اي را در برآوردن نيازهاي ضروري خانوار اعم از خوراك، پوشاك، مسكن و... ايفا مي‌كند.

چگونه درآمدهاي خود را افزايش دهيم؟
توصيه1: «لطفاً اضافه درآمد خود را صرف خريد كالاهاي مصرفي نكنيد»، بلكه بهتر آن است كه با آن اضافه درآمد، دارايي‌هايي را خريداري كنيد كه در طول زمان به ارزش آن‌ها افزوده مي‌شود.
پيش‌ترها، اغلب زنان روستايي درآمد حاصل از كشت و كار خود را به خريد زيورآلات و به خصوص طلا اختصاص مي‌دادند، يا گاه‌گاهي پول‌هاي حاصل از درآمد را به حساب‌هاي سپرده‌ي كوتاه‌مدت و بلندمدت با سود مشخص واريز مي‌كردند. البته هنوز هم اين كار، بهتر از خريد لوازم غيرضروري و لوكس است، اما در دنياي مدرن امروز مي‌توان خيلي بيشتر از اين‌ها هم درآمد كسب كرد.
اما چه دارايي‌هايي را مي‌توان با درآمد اضافي خريداري كرد كه روز به روز به ارزش آن اضافه شود، يا لااقل از ارزش آن كاسته نشود؟ برخي خريد املاك و مستغلات را بهترين راه ممكن پيشنهاد مي‌كنند، گاهي هم بهتر است كه زمين كشاورزي را توسعه دهيد،‌يا به خريد تجهيزاتي براي فرآوري محصولات خود بپردازيد تا درآمد حاصل از ارزش افزوده‌ي محصول پس از فرآوري نيز به خودتان تعلق بگيرد (البته در اين زمينه در بحث صنايع روستايي بيشتر مي‌پردازيم). اما توصيه‌ي ديگر اين است كه جامعه‌ي روستايي وارد بورس كالاهاي كشاورزي شود و با خريد سهام آن هم به حمايت از محصولات خود بپردازد، هم سودي كسب كند. البته توصيه ما در اين‌جا اين است كه پيش از ورود به بازارهاي بورس، حتماً اطلاعات بيشتري كسب كنيد و درضمن در ابتدا براي كسب تجربه، بازار را از راه دور دنبال كنيد و هيچ سهامي نخريد، مثلاً بگوييد «اگر مي‌خواستم سهامس بخرم سهم شركت... را مي‌خريدم» و بعد تغييرات آن شركت را در روزهاي آتي در بورس دنبال كنبد و حساب كنيد كه اگر واقعاً آن سهم را مي‌خريديد، چه اندازه سود مي‌كرديد. اگر سود مورد انتظارتان به حد مطلوب رسيد باسرمايه‌ي اندكي وارد بازار بورس شويد و به تجربه بپردازيد.
توصيه2: «راه‌اندازي كسب و كار خانوادگي در زمينه‌ي انواع صنايع روستايي»، در اين زمينه لازم است توضيحاتي داده شود. يكي از راه‌هاي كاهش شكاف و افزايش زمينه‌هاي درآمد و اشتغال در مناطق روستايي گسترش فعاليت‌هايي است كه به محيط و شرايط محيطي كم‌تر وابسته است. كشاورزي در مناطق روستايي كشور به صورت صنعتي وجود دارد و تا حد زيادي هم به شرايط محيطي و آب و هوايي وابسته است. اما بهترين و مطمئن‌ترين راه براي بهبود اقتصاد روستايي و افزايش درآمدهاي روستايي جستجوي فعاليت‌هايي است كه به شرايط اقليمي وابستگي كم‌تري داشته باشد و از مهم‌ترين فعاليت‌هايي كه مي‌توان در اين زمينه از آن‌ها نام برد، صنايع روستايي هستند.
صنايع روستايي، صنايعي هستند كه توليد فراورده‌هاي آن حرفه اي است و نياز به مهارت دارد و تمام آن را مي‌توان به كمك اعضاي خانواده و با صرف زمان انجام داد. (مقدمه‌اي بر توسعه‌ي صنايع روستايي با نگاهي به صنايع روستايي ايران، 1369، ص 38)
سازمان صنايع دستي ايران، صنعت روستايي را اين‌گونه تعريف مي‌كند:
«معمولاً به فعاليت‌هاي غير زراعي كه در سطح مناطق روستايي انجام مي‌گيرد، صنايع روستايي گفته مي‌شود. صنايع روستايي، خود به دودسته‌ي صنايع مصرفي و دستي تقسيم مي‌شوند.» (رحيمي، عباس، ص15)
توصيه 3: «پرداختن به كسب و كار كشاورزي جديد»؛ بهتر است اگر امكان راه‌اندازي كسب و كار در صنايع روستايي را نداريد، در زمينه‌ي كشاورزي روستايي، كسب و كاري مانند پرورش قارچ، ماهي، زنبورداري و... راه‌اندازي كنيد، و براي راه‌اندازي آن مي‌توانيد از حمايت مالي تعاوني‌ها نيز استفاده كنيد. در اين‌صورت مي‌توانيد تمام مدت سال منبعي براي كسب درآمد داشته باشيد، حتي در زمان كشت و زرع هم اين مشاغل ريسك كار كشاورزي كه به دليل تغييرات ناگهاني آب و هوا و... است را كاهش مي‌دهد و با تقسيم كار بين اعضاي خانواده مي‌توانيد بيكاري پنهان را هم درمان كنيد.
اما هر كاري كه مي‌كنيد و هر شيوه‌اي را كه پيش مي‌گيريد، يادتان باشد كه در دنياي امروز، بزرگ‌ترين بازنده كسي است كه تنها مصرف مي‌كند، آن هم مصرف مازاد بر نياز؛ و به خاطر بسپاريد كه فقط زماني به مصرف كالاي غيرضروري بپردازيد كه به همان ميزان توانسته باشيد درآمد اضافي از توليد كسب و كار خلق كرده باشيد.

منابع:
1- ياسوري، مجيد؛ مقدمه‌اي بر توسعه‌ي روستايي، انتشارات به نشر، 1385
2- وزارت جهاد سازندگي؛ مقدمه‌اي بر توسعه‌ي صنايع روستايي با نگاهي به صنايع روستايي ايران، معاونت طرح و برنامه، 1369، ص 38
3- رحيمي، عباس؛ تبيين ويژگي‌هاي صنايع تبديلي و تكميلي بخش كشاورزي و صنايع روستايي، ص15
4- افشاري، زهرا، اقتصاد خانواده، انتشارات مركز مطالعات زنان

پيش درآمدي بر گزينه هاي افزايش درآمد خانوار روستايي

2009-05-04T09:24:00.001+04:30

بيكاري فصلي و بيكاري پنهان در روستا، منبع بالقوه كسب درآمدهاي نو

جوامع روستايي معمولاً تمام، يا بخش بزرگي از اعضاي يك خانواده از راه فعاليت‌هاي بومي مانند كشاورزي، دامداري و... كسب درآمد مي‌كنند. به عبارتي مي‌توان گفت كسب و كارهاي خانوادگي در روستا نقش اساسي در توليد درآمد براي خانوارهاي روستايي دارد. اگر از اين بُعد به قضيه نگاه كنيم، پس بايد انتظار داشته باشيم هر خانوار روستايي بسته به شغل و كسب و كار محلي كه دارد، در ايام خاصي از سال و يا حتي ساعات به خصوصي در طول روز فراغت داشته باشد. مثلاً يك كشاورز برنج در سرتاسر سال، تنها دو فصل به كاشت و داشت و برداشت مي‌پردازد و بقيه‌ي سال را بايد با درآمد حاصل از آن دو فصل بگذراند، به اين نوع بيكاري، در اصطلاح، بيكاري فصلي مي‌گوييم. به همين جهت بحث افزايش درآمد در روستا هم مفيد و هم بسيار پر طرفدار است.
البته نوع ديگري از بيكاري هم در روستاها مشاهده مي‌شود كه بيكاري پنهان نام دارد و اين بيكاري زماني است كه به ظاهر افراد روستا همگي در فصول كشت و كار بيكار نيستند، ولي روستايياني كه به طور تمتم وقت در مزارع كار مي‌كنند، خدماتي را ارائه مي‌دهند كه نيازمند وقت و يا افراد كم‌تري است. البته علت اين نوع از بيكاري را مي‌توان افزايش جمعيت روستاها دانست كه براي اشتغال آنان مشاغل جديدي طراحي و ايجاد نشده است و اغلب اين نوع بيكاري زمينه‌هاي مهاجرت به شهرها و پرداختن به كارهايي باشد كه نيازمند مهارت‌هاي كم‌تري است.
بنابراين خانواده روستايي اولين ابزار كسب درآمد اضافي را به وفور دارد، و آن «زمان» و «نيروي انساني» است. توجه داشته باشيد كه امروزه كساني هستند كه در هر ثانيه ميلياردها ميليارد واحد پولي درآمد كسب مي‌كنند.
اما علاوه بر زمان و نيروي كار، كه به آن توجه كمي مي‌شود، آن‌چه به عنوا يك خطر جوامع روستايي را از رشد درآمد باز مي‌دارد، افزايش مصرف و شيوه‌ي زندگي روستايي مصرف‌زده است. مردم در روستا تلاش مي‌كنند درآمد بيشتري كسب كنند تا هرچه بيشتر بتوانند ظواهر زندگي شهري را به روستاها ببرند. اگر اندكي تأمل كنيد مي‌بينيد كه اگر خانواده‌اي مي‌تواند لوازم زندگي خودش را به راحتي ارتقا دهد، پس حتماً داراي درآمد اضافه است. توجه كنيد كه اضافه درآمد به معناي آن قسمت از درآمد است كه پس از انجام هزينه‌هاي ضروري زندگي (مانند خوراك و پوشاك و...) باقي مي‌ماند.

پاسخ سوالات

2008-04-21T21:05:00.002+04:30

دانلود كنيد:

دانلود قسمت1

دانلود قسمت2

دانلود قسمت3

موفق باشيد.

آمارهاي ترازنامه انرژي

2008-04-09T14:37:00.002+04:30

کتاب ترازنامه انرژی ایران در سال 84

ترازنامه انرژي به صورت فايل Excel:

اقتصاد و انرژي (دانلود )

نفت (دانلود )

گاز طبيعي (دانلود )

برق (دانلود)

سوختهاي جامد (دانلود)

سوختهاي تجديدپذير و هسته اي (دانلود)

محيط زيست (دانلود)

بهره وري انرژي (دانلود)

آمارهاي انرژي بين المللي (دانلود)

براي ديدن كل كتاب ترازنامه به صورت فايل PDF اينجا را كليك كنيد.

2008-04-09T14:33:00.001+04:30

به دليل اهميت آمار در تحقيقات اقتصادي برآن شدم كه مجموعه كاملي از آمارهاي اقتصادي وبين المللي را در اين بلاگ به نمايش بگذارم، درصورت علاقمندي به كمك در گردآوري اطلاعات پيام بگذاريد.

آغاز سال 1387 بر شما مبارك

2008-03-22T03:03:00.001+04:30

ابعاد اقتصادي تصرف زمين

2008-03-19T02:24:00.027+03:30

ابعاد اقتصادي تصرف زمين

مريم سليماني موحد**

تاريخچه
بر اساس اظهارنظر باستان‌شناسان، كشاورزي پيش از ظهور حقوق مالكيت فردي وجود نداشت و در غياب اين حق، كشاورزي شكوفا نشده بود. (Braind Wood & Willey(1962), P.343) بنجامين تاكر[1] معتقد است كه علت تمايل به داشتن دارايي، مشكل كميابي است و تنها زماني‌كه اقلامي از منابع يا كالاها در برابر مقدار مورد درخواست كمياب باشند، دارايي محسوب مي‌گردند. به طور مثال براي شكارچيان اوليه زمين به عنوان دارايي تلقي نمي‌شد، چون از نظر آن‌ها كمبودي در اين زمينه وجود نداشت، اما بعدها جوامع كشاورزي زمين قابل كشت را دارايي تلقي كردند، زيرا از نظر آن‌ها منبعي كمياب به حساب مي‌آمد. به هرحال هرچيزي زماني‌كه از نظر اقتصادي كمياب محسوب شود، صاحب دارايي را به فكر مالكيت انحصاري مي‌اندازد، تا مانع استفاده ديگران از آن شود. (Huggins & Anderson(2007), P.33)

مشروعيت مالكيت زمين تصرف شده
به عقيده راتبارد[2] هرگونه تملك و تصاحب دارايي كه با زور همراه نباشد، و يا از طريق كار كردن به دست آيد، مشروع است. مثلاً اگر راهزنان وارد روستايي شوند و آن را به تصرف درآورند، اگرچه همانند مالكان رفتار خواهند كرد، اما تصرف زوري نمي‌تواند به دارايي آن‌ها مشروعيت بخشد. وي با استفاده از نظريه مالكيت مشروع جان لاك[3] مي‌گويد: "مالكيت زماني مشروعيت مي‌يابد كه يك فرد كارش را با آن تركيب كند." (Lock, PP.17-18) يعني زمين بي مالك هنگامي دارايي يك فرد به حساب مي‌آيد كه روي آن كار كند، مثل يك كشاورز كه صحرا و زمين را پاك كند، و يا هركسي كه خانه‌اي را بر زمين بي صاحب بسازد. اما تئوري لاك نسبت به راتبارد تفاوتي دارد و اين تفاوت در "شرط لاك" است. اين شرط مي‌گويد تنها درصورتي فرد اوليه مي‌تواند زميني را كه تصاحب كرده است تحت مالكيت خود درآورد كه همان تصرفات را "به حد كافي و به همان خوبي" براي ديگران باقي بگذارد. اما راتبارد با اين شرط مخالف است، و آن را شرطي مصيبت بار مي‌خواند و مي‌گويد اين شرط نه تنها اجازه گسترش مالكيت‌هاي خصوصي را نمي‌دهد، بلكه توسعه آن را غيرممكن ساخته و از طرفي مشخص نمي‌كند كه فرد اوليه چه قدر مي‌بايست زمين تصاحب كند تا "به حد كافي و به همان خوبي" زمين براي ديگران باقي بگذارد. نكته ديگر اين است كه در قانون مشتركات گفته شده است: «هر صاحب‌خانه‌اي مالك تمام فضاي هواي بالاي خانه خود، به صورت نامحدود، تا آسمان‌ها و در زير آن تا اعماق زمين است.» (Lord Coke, 1998) اما اين سؤال مطرح است كه با چه منطقي اين قانون برقرار است؟ و اگر آن را نپذيريم، اين سؤال ايجاد مي‌شود كه درغير اين‌صورت دارايي خصوصي چگونه مي‌تواند توسعه يابد؟ درضمن قبل از همه‌ي اين مسائل آن‌چه مهم‌تر خواهد بود اين است كه اندازه و حوزه‌ي زميني كه فرد مي‌تواند آن را به عنوان موطن خود اختيار كند يا به تملّك خود درآورد، چه قدر است؟
راتبارد اين سؤال را با مطرح كردن "واحد تكنولوژي" پاسخ داد. او گفت واحد تكنولوژي آن حداقل مقدار لازم (در هر بعد مناسبي) جهت استفاده از دارايي است، «به طوري كه به مقدار كافي از دارايي و به نحوي باشد كه دربرگيرنده‌ي تمام متعلّقات آن شود» و اندازه‌ي اين واحد تكنولوژي بايد بر اساس نوع استفاده‌ي مالك از آن و ويژگي منابع، توسط قضات، هيئت منصفه، يا ديوان عالي كه در اين زمينه خبره هستند، تعيين گردد.
طبق عقيده‌ي راتبارد، «مالكيت يك مفهوم رفتارشناسي است كه در رابطه با عمل فرد، و نه خود چيزها، معني مي‌دهد.» يعني واحد تكنولوژي راتبارد با مفهوم فيزيكي مالكيت دارايي‌ها فرق مي‌كند، مثلاً امواج داريويي كه از مرزهاي زمين و آسمان مي‌گذرد و يا عبور هواپيماها از بالاي ساختمان، تجاوز به حريم خصوصي صاحب آن ساختمان يا زمين محسوب نمي‌شود، مگر اين‌كه اين اقدامات، استفاده‌ي مالك را از زمين يا ساختمانش متأثر كند. به طور كلي حقوق مالكيت تحت تأثير عواملي چون آداب و سنن و فرهنگ است و مهم اين است كه امكان اجرايي شدن آن موجود بوده و حق با مسئوليّت همراه باشد. مثلاً كسي حق ندارد محيط زيست را آلوده و يا براي كشاورز مشكل ايجاد كند، بنابراين تلاش دولت هم براي جلوگيري از چنين اقداماتي مانع آزادي طرف مقابل نخواهد بود. (Hohfeld, 1913-P.16-59)

اصولاً حقوق مالكيت خصوصي، در خلأ توسعه نمي‌يابد، بلكه هميشه توسّط يك دولت اجرا مي‌شود چرا كه برقراري اين‌گونه حقوق، ارزان يا بدون هزينه و رايگان نيست. (Runge,1992) البته برخي اقتصاددانان مانند Demsetz(1967)، مالكيت مشترك را با سرزمين بي‌مالك يكي مي‌گيرند و تحوّلات تاريخي را نيز ناديده مي‌انگارند، بنابراين از ديد آن‌ها بنگاه‌ها تنها زماني مزايا را دروني مي‌سازند كه اقتصادي باشد. براي جلوگيري از تجاوز به حقوق افراد و جامعه، دولت مداخله مي‌كند، اما عموماً تسلّط گروه‌هاي منفعت طلب و رانت‌جو بر ماشين دولتي باعث مي‌شود كه به جاي استحكام حقوق فردي، اين حقوق نقض شود.
راتبارد (2002) مي‌نويسد:
«هيچ نهاد حقوقي به نام جامعه وجود ندارد، تنها افراد مرتبط با هم وجود دارد و اين‌كه گفته شود جامعه بايد زمين يا ساير دارايي‌ها را به‌صورت مشترك داشته باشد، يعني يك گروه از اليگارشي‌ها مالكيت آن را به‌عهده مي‌گيرند و به هزينه ديگران آن را تصرّف و موجب سلب مالكيت از كساني مي‌شوند كه در ابتدا اين محصول را ايجاد كرده يا آن را تصرف نموده‌اند.»
پس بايد همه‌ي حقوق مالكيت را از ديدگاه يك فرد بررسي كرد. راتبارد عقيده دارد كه هيچ‌گونه "هزينه‌ي تجمعي" وجود ندارد كه جامعه مجبور به تقبل آن باشد و تنها هزينه‌هاي افراد داراي معني است. اين منطقي است، زيرا شما نمي‌توانيد درد ديگران را بر درد خود اضافه كنيد و يك جمع قابل اندازه‌گيري به نام "درد ما" را نتيجه‌گيري كنيد! به طور مثال اگر مزرعه‌ي گندم كشاورزي نزديك راه‌آهن باشد، و جرقه خط آهن موجب آتش گرفتن مزرعه شود، در اين‌گونه موارد از نظر راتبارد اين مشكل به اين مسأله مربوط است كه چه كسي اول در آن‌جا بوده است. اگر كشاورز قبلاً براي مدت مديدي در آن زمين، كشاورزي مي‌كرده است، و بعدها شركت راه‌آهن زمين همسايه را خريداري كرده، در آن‌صورت اين جرقه‌ها به مثابه تجاوز به حقوق كشاورز تلقي مي‌شود، اما اگر كشاورز بعد از ايجاد خط آهن، آگاهانه زمين را خريداري كرده است و در آن كشاورزي مي‌كند، در آن‌صورت خودش بايد هزينه‌ي تصميم خود را بپردازد.
اگر در موقعيتي، چند نفر خواهان فعّاليّت در يك منطقه باشند، Herzel پيشنهاد مي‌كند كه در چنين حالتي كارايي هنگامي بيشتر خواهد بود كه از طريق مزايده‌ي مجوز در بازار صورت بگيرد و جواز را دولت صادر كند. اما اين‌گونه مزايده‌ها هم مشكلاتي را به همراه خواهند داشت؛ مثلاً اگر به يك شركت معدن، جواز استخراج و پالايش و فروش براي يك دوره‌ي 5 ساله داده شود، انگيزه‌ي شركت معدن اين خواهد بود كه هرچه مي‌تواند در طول اين مدّت فلزات خام بيشتري استخراج كند تا سود خود را حداكثر كند و هيچ انگيزه‌اي هم جهت حفظ منابع معدني ندارد و براي بيشتر از 5 سال هم سرمايه‌گذاري نمي‌كند، هرچند ممكن است سرمايه‌گذاري بلندمدّت براي جامعه مهم باشد.

مالكيت زمين از ديدگاه اسلام
از ديدگاه اسلام، فعاليت توليدي عنصر اساسي در طلب روزي است. قرآن تصريح مي‌كند كه عوامل توليد و منابع معشيت انساني، فراوان و پايان ناپذير است و خداوند نه تنها رزق همه افراد بشر، بلكه روزي تمام جنبندگان را تضمين كرده است. هم‌چنين از قرآن كريم استفاده مي‌شود كه منافع طبيعي با نيازهاي انساني هماهنگ‌اند. زمين و منابع موجود در آن‌ها، درياها و ذخاير آن‌ها، براي بشر رام هستند. همه تسليم و در تسخير اويند و خداوند زمينه كار و فعاليت را فراهم و بر اين اساس به انسان سفارش كرده است كه به جست و جوي روزي برود، به كار و تلاش براي روزي حلال طلب از فضل خداوند تعبير شده است، به تصرف در زمين و آن چه در آن است سفارش شده كه تصرف در عوامل توليد و تبديل آنها به كالاهاي نهايي از مصاديق بارز آن است.
زمين يا به نحوي است كه مردم و مالكين اوليه آن بدون جنگ مسلمان شده‌اند، در اين صورت ملك شخصي آن‌هاست و معامله مالكيت با آن مي‌شود، و يا آن كه سرزمين فتح مي‌شود، در اين صورت زمين به عموم مسلمين تعلق مي‌گيرد ولي به شرطي كه آن زمين، مملوك كفار باشد. اين‌چنين سرزميني برخلاف ساير مملوكات كفار كه به غنيمت برده مي‌شود و تقسيم مي‌شود، تقسيم نمي‌شود و به عموم مسلمين، از آن جمله خود مالكان اوليه اگر اسلام اختيار كنند، تعلق مي‌گيرد. اگر سرزمين فتح شده موات باشد، طبق فقه شيعه به امام تعلق مي‌گيرد و صد در صد به نظر حكومت عادله حق واگذار مي‌شود، اما آيا كساني كه اين سرزمين‌ها به آنها واگذار مي‌شود، مالك آن‌ها به حساب مي‌آيند و اجازه‌ي خريد و فروش دارند، يا مانند مفتوح العنوه نمي‌توانند خريد و فروش كنند؟ [اگر احياء كننده، مالك مطلق بشود و خراج نپردازد و مشروط به مادام الاحياء نيز نباشد، اثر اختيار امام فقط اين است كه اول به اجازه او بايد داده شود و نظارت او براي هميشه ساقط مي‌شود و زمين ميان مالكان مستقل از نظر امام دست به دست مي‌شود. اگر مادام الاحياء را شرط كنيم، اثر اختيار امام اين است كه هر وقت زمين بائر باشد، دو مرتبه بايد با نظر امام به افراد تفويض شود و اجازه احياء داده شود، ولي اگر امام حق داشته باشد كه خراج بگيرد بايد گفت براي هميشه زمين در اختيار امام باقي مي‌ماند، هر چند كه محيي، مالك شود. اين مورد از نظر خريد و فروش با مزارع فرق دارد چرا كه حق خريد و فروش دارد، اما حقي هم از امام براي هميشه بر زمين هست كه به موجب آن، خراج مي‌گيرد و اگر حق خريد و فروش هم سلب شود، عملاً سلب مالكيت از محيي شده و او فقط اولويت بهره برداري دارد و فرقي ميان اراضي مفتوحه عنوش و اراضي موات كه جزء انفال است، باقي نمي ماند.]
زمين‌هايي كه صاحبان آنها با صلح، اسلام اختيار كرده اند، مانند سرزمين مدينه، تعلق دارد به مالكين اصلي، و از اين جهت فرقي ميان زمين و غير زمين نيست، و كأنه اين امتيازي است كه به اينها داده شده است، ولي البته اينها نيز مادام الاحياء، مالك اند، به صرف اين كه خرابه شد، از مالكيت آنها خارج مي‌شود و ملك امام مي‌شود. پس هر زمين كه يك بار به حالت موات درآمد، از مالكيت شخصي علي الاطلاق خارج مي‌شود و دو مرتبه مملوك علي الاطلاق نمي‌شود، مگر آنكه بگوييم معني " « من احيي ارضا مواتا فهي له » " مالكيت علي الاطلاق است.
زمين‌هايي كه معموره است و اهلش جلاء وطن مي كنند بدون آن كه لشگركشي صورت گرفته باشد، يا صاحبان آنها بالطوع و الرغبه به مسلمين تسليم مي‌كنند اينها فيي ء ناميده مي‌شود و جزء انفال است و مانند اراضي موات به امام تعلق دارد، يعني اين زمين‌ها نه نظير غنائم است كه ميان افراد تقسيم شود، و نه نظير اراضي مفتوح العنوه است كه به عموم مسلمين تعلق گيرد، بلكه نظير اراضي اوليه است كه مستقيما تحت نظر ولي امر است. (مطهري، نظري به اقتصاد اسلام، بخش6-مالكيت زمين از نظر اسلام، كتاب‌خانه اينترنتي تبيان:http://tebyan.net/)

نتايج اقتصادي مالكيت زمين
افرادي كه صاحب اموال خودشان هستند، بيشتر سرمايه‌گذاري مي‌كنند و سرمايه‌گذاري آن‌ها محدود به بازار داخلي نمي‌شود بلكه مي‌توانند در خارج نيز سرمايه‌گذاري كنند. در كشور تايلند كشاورزان توانستند با سرمايه‌گذاري بيشتر، ميزان توليد خود را افزايش دهند، به طوري كه سطح توليد آن‌ها نسبت به كشاورزان بي سند بين 14 تا 25 درصد بيشتر گرديد. (Zalm(2006), P48)
بر اساس تجربه كشورهايي مثل برزيل، اندونزي، تايلند و فيليپين، وقتي روستاييان صاحب سند باشند، ارزش دارايي آن‌ها در محدوده 43 و 81 درصد افزايش خواهد يافت. در كشورهايي مثل چين و هند نيز پس از ضمانت حق مالكيت زمين به كشاورزان، رشد اقتصادي بالايي تحقق يافت. (همان، P.49) بنابراين داشتن سند مالكيت زمين موجب افزايش ارزش دارايي‌ها، انجام سرمايه‌گذاري و ارتقاء بهره‌وري مي‌شود. (ر.ك. بهWord Bank)
مالكيت زمين مانند هر مالكيت ديگري به مالكيت اوليه‌ي دارايي برمي‌گردد، زيرا در اصل هيچ توليدكننده‌اي موادي را توليد نمي‌كند، بلكه آن را از طبيعت مي‌گيرد و با انرژي و نيروي كار و ايده‌ي خود تغييرشان مي‌دهد. وقتي كسي زمين بدون صاحبي را تصرف مي‌كند، درست مانند كسي است كه از آهن اسفنجي و سنگ معدن فولاد مي‌سازد و صاحب آن مي‌شود. حتي كسي كه روي قطعه زميني اسكان مي‌گزيند، آن را پاك مي‌كند، دور آن حصار مي‌كشد و يا بر روي آن كشاورزي يا ساخت و ساز مي‌كند، مالك آن است. كسي بدون تركيب نيروي كار خود با طبيعت نمي‌تواند به تنهايي كالايي را توليد كند. (Lock, P.20) آن‌چه اهمّيّت دارد اين است كه تعريف دقيق و مشخص از حقوق مالكيت رسمي موجب ارتقاء حقوق كنترلي مي‌شود، البته بايد يادآوري كرد كه يك فرد ممكن است رسماً و قانوناً مالك كالا و يا شيئي باشد، اما قادر به اعمال كنترل بر آن نباشد، در اين صورت داشتن سند مالكيت رسمي اهمّيّت خود را از دست مي‌دهد. دولت در تعريف و اجراي حقوق مالكيت نقش مهمّي را ايفا مي‌كند. جامعه‌اي كه در آن مالكيت و قوانين آن مشخص نباشد، در آن هرج و مرج و نزاع بر سر عوامل كميابي مانند زمين ايجاد مي‌شود (De Soto,2000, P.15)، درصورتي‌كه اگر حقوق مالكيت به درستي تعريف و اجرا شود، همكاري جاي نزاع را مي‌گيرد. هايك مي‌نويسد:
«اين درك كه حصاركشي خوب، همسايه‌ها را خوب مي‌سازد، يعني اين‌كه انسان‌ها مي‌توانند از دانش خود استفاده نمايند و به هدفشان برسند، بدون اين‌كه با ديگران درگير شوند و اين تنها درصورتي شدني است كه بتوان مرزهاي روشني را بين قلمرو آزادي عمل افراد تعيين نمود. براين اساس بود كه تمام تمدن‌هاي شناخته شده رشد كردند.. مالكيت تنها راه حلي است كه بشر جهت حل مشكل آزادي فردي و نبودن نزاع و درگيري كشف كرده است.» (Hayek, 1973. P.107)
حقوق مالكيت اساس اقتصاد آزاد است كه از يك سو انگيزه‌اي براي توليد و سرمايه‌گذاري مي‌شود، و از سوي ديگر موجب برقراري آزادي فردي و اجتماعي و رونق كسب و كار مي‌شود. البته همان‌طور كه گفته شد، تعريف رسمي حقوق مالكيت زمين مهم است و بايد بر اساس درك جامعه و قابل اجرا باشد و در اين راستا دولت بزرگ‌ترين و كم هزينه‌ترين نهادي است كه مي‌تواند حقوق مالكيت را تعريف كرده و به اجرا بگذارد.

منابع:

- يوسفي، محمدقلي؛ حقوق مالكيت عامل كليدي توسعه اقتصادي، فصلنامه‌ي جامعه و اقتصاد، شماره 11، بهار 1386
- مطهري، مرتضي، نظري به اقتصاد اسلام، بخش6- مالكيت زمين از نظر اسلام، كتاب‌خانه اينترنتي تبيان:http://tebyan.net/
- اقتصاد در قرآن، توليد، خبرگزاري موج: http://www.mojnews.com/

Brainwood, R. and G. Willey eds. 1962, Courses Toward Urban Life: Archacologocal Considerations and some Cultural Alternative, Chocago: Aldine
Benjamin Tucher State Socialism And Anarchism, How Far they Agree and Where in they differ, Published on Instead of a Book by A Man Too Busy to write one in 1893/1897/ it is now available in the Public Domain Eliborn Classic 2005 Fasimale: http://www.zeletics.com/ma4/libates/ch6inipr.html
Hohfeld, Wesley, New Camb(1913), Some Fundamental Legal conceptions as applied in Judical resoning, Hale Law Journal 23
Huggins Laura and Terry Anderson (2007), Property Rights: A Practical Guide to Poverty, The Board oftrustees of Le Land Stanford University, Hoover Press. Web site: http://www.hooverPress.org/Product details.cfm?pc
Lock, John, An Essay concerning the True Original Extent and End of Civil Government in E.Barker(ed) social contract, New York: Oxford University Press
Lord Coke, cited From an Excerpt from Radio Free Rothbard(1998)
Rothbard Murray, N. (2002), For A New Liberty, the Libertian Manifesto, collier Macmillan Publisher, London
Runge, C. Ford(1992), Common Property and Collective Action in Economic Development, In Making the Commons Work edited by Daniel W.Bromley. Sanfracisco, Cay: Institute for Contemporary Studies
Zalm, Gerrit, 2006 The other Path to Growth: Private Sector Development. In Francois Bourgougnon, Boris Pleskovic and Jacques vander Goag, (eds), (2006), Secirity Development in an Unstable World, World Bank, Washington DC. World Bank (2005), Doing Business, Washington DC.

** دانشجوي كارشناسي ارشد توسعه اقتصادي و برنامه‌ريزي دانشگاه الزهرا (س)
[1] -Benjamin Tucher
[2] -Rothbard Murray N
[3] -Lock John

ترازنامه انرژی

2008-03-04T22:28:00.007+03:30

ترازنامه انرژی

مجيد بيات

(كارشناسي ارشد انرژي و بازاريابي دانشگاه تهران)

به طور کلی برنامه ریزی در هر کشور مبتنی بر شناخت وضعیت تولید و عرضه انرژی از نظر وجود و دسترسی به انواع منابع اولیه انرژی ، تولیدات داخلی، واردات ، صادرات ، تلفات و ضایعات انرژی و بالاخره مصرف انرژی تولید شده به صورت واسطه در بخش تبدیلات و به صورت نهایی در بخشهای مختلف فعالیتهای اقتصادی می باشد. برای تهیه اطلاعات مورد اشاره لازم است ترازنامه انرژی سالیانه انرژی تهیه گردد.
ترازنامه انرژی لیستی است که در آن عرضه انرژی با مصرف انرژی در بخشهای مختلف اقتصادی متعادل میشود.به این ترتیب عرضه انرژی از منابع پایان پذیر و تجدید شونده تعیین شده و بوسیله صنایع تبدیلی قسمتی از آنها به مصرف واسطه و بقیه در بخشهای گوناگون اقتصادی به مصرف نهایی می رسند. ترازنامه انرژی نشان می دهد چه از اشکالی از انرژی در داخل کشور تولید شده و چه مقدار از انها صادر و یا وارد شده است.همچنین نشان میدهد در بخشهای مختلف اقتصادی از چه نوع حامل انرژی بیشتر استفاده شده است.
در هر کشوری نه تنها تنظیم ترازنامه انرژی برای تعیین رابطه بین تولید انرژی و توزیع آن در بخش های مختلف حایز اهمیت است بلکه برای محاسبه شدت انرژی مقایسه آن با حساب محاسبات ملی مانند تولید ناخالص مالی ضروری است. برای محاسبه مصرف سرانه انرژی لازم است ترازنامه انرژی را با جمعیت کشور تطبیق داد.
شدت انرژی: نسبت مصرف انرژی به تولید ناخالص ملی می باشد.
مصرف سرانه انرژی: حاصل تقسیم مصرف انرژی کل به جمعیت کشور

نفت و اقتصاد ايران

2008-02-29T09:35:00.011+03:30

نفت و اقتصاد ایران

مجيد بيات

(كارشناسي ارشد دانشگاه تهران)

نفت کلیدی ترین و در عین حال سیاسی ترین کالای دنیای امروز است و از همین رو سیاستگذاری نفتی کشور های نفت خیز در واقع بخش عمده ای از سیاستگذاری ملی این کشورها را تشکیل می دهد و در این کشور ها هرگونه برنامه ریزی اقتصادی متاثر از سیاستهای نفتی می باشد . همین امر اهمیت توجه به نفت و فرآورده های نفتی را دو چندان کرده است . بخش نفت اهمیت زیادی در اقتصاد ایران دارد، هم به لحاظ جایگاه آن در تولید ناخالص داخلی کشور و هم به لحاظ سهم درآمدهای نفتی در بودجه دولت و نیز منابع ارزی کشور ، اما نقش بخش نفت به همین جا خاتمه نمی یابد. در حال حاضر فعالیت های مربوط به نفت و گاز به خصوص در صنایع و بخش های بالادستی جزو سودآورترین فعالیت های اقتصادی کشور است، به طوری که علی رغم شرایط محیطی و بین المللی، شرکتهای نفت و گاز بین المللی علاقه مند به فعالیت در این بخش ها هستند . از آنجا که به طور کلی بخش های اقتصادی که ارتباط نزدیکی با بازارهای بین المللی داشته و سرمایه گذاری خارجی در آنها صورت می گیرد کارآمدترین بخش های اقتصادی می باشند و انتقال فناوری و دانش نوین تولید، عمدتا از طریق این بخش ها صورت می گیرد و نیز به دلیل مزیت های نسبی فعالیت های پایین دستی صنعت نفت که در حال حاضر موتور محرکه رشد و توسعه اقتصادی کشور می باشد ، شرایط ایجاب می کند از طریق اصلاحات ساختاری، بهره وری بخش نفت را افزایش داده و رشد و توسعه اقتصادی کشور را تسریع کرد.
آنچه اکثر کارشناسان بر آن اتفاق نظر دارند و آمارهای اقتصادی نیز آن را تایید می کند این است که افزایش درآمدهای نفتی منجر به افزایش سرمایه گذاری ملی می گردد. این نتیجه در واقع مشکل اساسی اقتصاد ایران که همان وابستگی به درآمدهای نفتی است می باشد .
درآمدهای نفتی به دو عامل مهم قیمت جهانی نفت و میزان صادرات نفت بستگی دارد. تعیین قیمت نفت به عوامل متعددی بستگی دارد که اغلب آنها خارج از کنترل تولیدکنندگان است که همین امر باعث شده است که وضعیت اقتصادی اغلب کشورهای وابسته به درآمدهای نفتی مانند ایران با نوسانات قیت نفت تحت تاثیر قرار می گیرد. میزان صادرات نیز بر اساس سهمیه تعیین شده از سوی سازمان اوپک که ایران یکی از اعضای آن است تعیین می شود .
اما آنچه در وابستگی اقتصاد کشور به درآمدهای صادرات نفت عنوان می شود از دو جهت مورد بررسی قرار می گیرد:
1- اتکاء به درآمد صادرات نفت به عنوان بخش مهمی از درآمدهای دولت
2- اتکای فعالیت های اقتصادی کشور به خصوص در بخش صنعت و خدمات به واردات کالاهای سرمایه ای و واسطه ای و در نتیجه نیاز به درآمدهای ارزی حاصل از صادرات نفت یا وابستگی از طریق تراز پرداخت ها
واضح است که اتکای دولت به درآمد های نفتی نامطلوب است زیرا مخارج دولت به خصوص در اعتبارات جاری و برای اداره سازمانهای دولتی هزینه هایی هستند که خصلت دائمی دارند. حتی هزینه های عمرانی برای قسمت عمده آن که طرح های غیرانتفاعی است خاصیت بلند مدت دارند و با انجام این طرح ها هزینه های تعمیر و نگهداری آنها وجود دارد . وابسته کردن این مخارج به درآمدهای نفت که فوق العاده پرنوسان است غیر منطقی بوده وصحیح نمی باشد. به همین دلیل دوراندیشی و لزوم ایجاد یک مالیه سالم و پایدار ایجاب می کند که اتکای بودجه دولت به خصوص بودجه جاری را به درآمد های نفتی کاهش داده و سعی شود هزینه ها مبتنی بر درآمدهای مالیاتی گردد.
مشکلاتی که اتکا به درآمدهای دولت در بودجه بر درآمدهای حاصل از صادرات نفت ایجاد می کند بسیار دامنه دار است .هنگامی که درآمد های دولت به علت تنزل قیمت ها و کاهش درآمد ناشی از صادرات نفت کاهش می یابد دچار کسری بودجه عمومی می شویم . از آنجا که هزینه های بودجه عمومی به خصوص هزینه های جاری بسیار انعطاف ناپذیر هستند دولت ممکن است ناگزیر به استقراض گردد که می تواند اثرات نامطلوبی ایجاد نماید.
اتکای کشور به درآمد های نفتی و ارز حاصل از صادرات نفت از طریق تغییراتی که در موازنه پرداخت ها و ذخایر ارزی کشور روی می دهد اثرات منفی بر اقتصاد کشور دارد .کاهش ناگهانی درآمد های ارزی با توجه به بی کشش بودن تقاضا برای واردات کالاهای سرمایه ای و واسطه ای و مصرفی ضروری ،تولید کشور را تحت تاثیر فشار داده و شرایط رکود را در فعالیت های اقتصادی ایجاد می کند.
همانگونه که در سالهای گذشته نیز مشاهده شده است نوسان قیمت های جهانی نفت اثرات ناگهانی و نامطلوبی را بر اقتصاد ایران و به خصوص بخش تولید گذاشته است .آنچه که همه کارشناسان بر آن تاکید دارند رهایی از وابستگی به درآمدهای نفتی است. برخی بر این باورند که این درآمدها و اتکا به ارزهای نفتی عامل بیماری اقتصاد ایران و عدم رشد بخش های مختلف اقتصاد ملی می باشد .
اما آنچه روشن است این نکته می باشد که درآمدهای نفتی به خودی خود عامل عقب ماندگی نمی باشند و دلیل اصلی این امر اتکای بیش از اندازه به ارز حاصل از صادرات نفت و عدم برنامه ریزی صحیح و اصولی برای این سرمایه ملی می باشد . البته حرکت در جهت اقتصاد بدون نفت به معنای عدم توجه به صنعت نفت و گاز نیست چرا که ایران به لحاظ سرشار نفت و گاز از جایگاه ممتازی در سطح جهان برخوردار است . یکی از واقعیتهای موجود این است که عمده ترین و اصلی ترین منبع قابل اعتماد و اتکا در توسعه اقتصادی و صنعتی منابع غنی نفت و گاز است. کشور ایران نیز به دلیل بهره مندی از این منابع سرشار لاجرم می بایست در طراحی اقتصادی خود بر این ذخایر تکیه نماید.
ایجاد صندوق ذخیره ارزی در برنامه سوم توسعه روزنه امیدی برای اصلاح این ساختار در اقتصاد ایران بود . اما ذکر این نکته ضروری است که برداشتهای غیر اصولی و مقطعی و بدون برنامه ریزی جایگاه این بخش را دچار تردید می نماید.
با توجه به جایگاه بخش نفت در اقتصاد کشور و چالش هایی که رشد تقاضا در داخل ایجاد نموده است، ضرورت ارتقاء کارآیی این بخش در سطح ملی به وجود آمده است. سرمایه گذاری های کلان که در بخش نفت و صنایع پایین دستی و جانبی صورت گرفته است می تواند منبع قابل اعتماد و اتکای اقتصادی برای کشور شود و با استفاده از درآمدهای حاصل از آن می توان به توسعه در بخش های دیگر کمک کرد.
توجه به بخش پایین دستی صنعت نفت نیز می تواند عامل مهمی در جهت بهبود ساختار این بخش گردد که سرمایه گذاریهای اخیر در این بخش ها نشان دهنده توجه مسئولین امر به اصلاح این بخش می باشد . اگر چه طی سالیان گذشته بحثهای زیادی در جهت رفع وابستگی به نفت در اقتصاد ایران مطرح شده است ولی اکثر آنها از حد شعار فراتر نرفته است و به نظر می رسد این معضل حداقل در کوتاه مدت حل شدنی نیست و نیاز به یک برنامه ریزی صحیح و بلند مدت دارد. بی شک برنامه ریزی منطقی و استفاده از پیشنهاد های صاحب نظران می تواند آثار مثبتی بر جای بگذارد . همچنین اگر قرار است تحولی در ساختار اقتصادی هر کشوری از جمله ایران صورت گیرد باید این تحول با تکیه بر توانمندیهای آن کشور باشد. مجموعه این توانمندیها این امکان را فراهم می کند که کشور در مسیر توسعه و پیشرفت قرار گیرد و در پایان می توان گفت که توسعه در ابعاد مختلف آن در خلا صورت نمی گیرد بلکه در بستری از واقعیتهای موجود شکل می گیرد .

منابع :
عسلی ، مهدی ،چشم انداز بلند مدت عرضه و تقاضای انرژی و ضرورت اصلاح ساختاری بخش نفت ،چهارمین همایش ملی انرژی اردیبهشت 1382
زمانی ، علی، بحران تشکیل سرمایه در اقتصاد ایران ،روزنامه مشارکت ، 2 اسفند 1378
محمد بیات ، چالشهای توسعه در صنعت نفت ایران، انتشارات کویر ، 1379
رزاقی، ابراهیم، الگویی برای توسعه اقتصادی ایران، نشر نی ،1370
نشریه مشعل ، انتشارات وزارت نفت ،شماره های مختلف

الفباي بورس، قسمت پنجم

2008-02-11T15:51:00.000+03:30

خلاصه
بورس اوراق بهادار ،بازار سرمايه اي است كه در آن شركتها براي تأمين مالي پروژه ها و طرحهاي توسعه اي شان حضور مي يابند. تا كنون گذر كوتاهي بر مفاهيم موجود در بورس اوراق بهادار داشته ايم؛ اينك در ادامه برآنيم كه با معرفي راههاي عملي ورود به بورس در آينده اي نزديك خريد سهام را تجربه كنيم....

براي ديدن متن كامل مقاله اينجا را كليك كنيد.

Eviews آموزش مقدماتي

2008-02-10T01:11:00.000+03:30

دوستان عزيزم، توجه كنيد. لينكهاي بالا به مرور زمان از بين رفته‌اند و ممكن است در ددانلود آنها دچار مشكلاتي شويد. در صورت نياز به اين فايل‌ها با ايميلم تماس بگيريد.

maryam_eco2003@yahoo.com

سلام

2008-02-08T21:09:00.000+03:30

براي شروع، اين وبلاگ به منظور تبادل نظر و ارائه يافته هاي علمي با صاحبنظران ساخته شده است و اميد است اساتيد و دوستان و انديشمندان بزرگوار با ارائه نظرات سازنده به نويسنده اشتياق يافتن و اميد پي بردن به زواياي پنهان علم اقتصاد را بدهند.

با تشكر